Evet, arkadaşa ücretsiz uyuşturucu vermek suç oluşturabilir. Türk Ceza Kanunu, ruhsatsız veya ruhsata aykırı biçimde uyuşturucu ya da uyarıcı maddeyi ülke içinde “başkalarına veren” kişiyi de düzenler. Para alınmaması, arkadaşlık veya ikram sözcüğünün kullanılması tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Ancak her olayda ne yapıldığı, kişilerin amacı ve deliller ayrı ayrı incelenmelidir.
Ücretsiz verme neden TCK 188 kapsamında değerlendirilebilir?
TCK 188/3 yalnızca satıştan söz etmez; başkasına verme de sayılan hareketlerden biridir. Bu nedenle bedelsiz temin iddiasında araştırılacak konu yalnızca para alışverişi değildir. Maddenin kime ait olduğu, kişinin madde üzerinde nasıl tasarruf ettiği ve diğer kişiye ne şekilde ulaştığı da önem taşır. Arkadaşlık ilişkisi, kanunda genel bir muafiyet olarak düzenlenmemiştir.
TCK 188/3’te on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası birlikte öngörülür. Madde verilen veya satılan kişi çocuksa, veren ya da satan bakımından hapis alt sınırı on beş yıldır. Cezayı artıran veya indiren diğer hükümler ayrıca uygulanabilir.
Birlikte kullanım ile başkasına verme nasıl ayrılır?
TCK 191/1, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almayı, kabul etmeyi, bulundurmayı ya da madde kullanmayı düzenler. Kişinin kendi kullanımıyla ilgili davranışı bu hüküm bakımından incelenebilir. Buna karşılık başka bir kişiye verme iddiası varsa TCK 188/3 bakımından da değerlendirme yapılması gerekir.
Birlikte kullanım iddiası değerlendirmede önemlidir; ancak herkesin aynı ortamda bulunması veya veren kişinin de madde kullanması, olayı kendiliğinden 188. maddenin dışına çıkarmaz. Aynı şekilde, maddenin bir kişiden diğerine fiziksel olarak geçmesi de tek başına bütün hukuki tartışmayı çözmez. Zilyetliğin gerçekten nasıl kullanıldığı, ortak kullanım iddiasının dayanağı ve varsa bağımsız bir verme fiili dosyanın bütünüyle incelenmelidir.
Kendisine ait maddeyi arkadaşına sonradan kullanması için bırakmak ile baştan ortak kullanım amacıyla edinilen maddeyi birlikte tüketmek aynı olay değildir. Ortak kullanım savunmasının, maddenin edinilme ve kullanılma biçimiyle desteklenip desteklenmediği araştırılır.
Olasılıklara göre kısa değerlendirme
| Durum | İnceleme noktası |
|---|---|
| Arkadaşa para almadan madde verilmesi | Başkasına verme iddiası ve TCK 188/3’ün koşulları araştırılır. |
| Kişinin kendi kullanımı için madde kabul etmesi | Koşullarına göre TCK 191/1 değerlendirmesi gündeme gelir. |
| Aynı ortamda birlikte kullanım iddiası | Ortak amaç, fiilî hâkimiyet ve varsa verme fiili tüm delillerle incelenir. |
| Madde verilen kişinin çocuk olması | TCK 188/3 uygulanıyorsa veren bakımından özel hapis alt sınırı dikkate alınır. |
Hangi olgular birlikte incelenmelidir?
Olayın öncesindeki iletişim, kişilerin anlatımları, maddenin kim tarafından ve hangi amaçla temin edildiği, nerede bulunduğu ve ne şekilde kullanıldığı önem taşıyabilir. Maddenin miktarı ve ambalajı da diğer olgularla birlikte değerlendirilebilir. Bununla birlikte tek bir paketleme biçiminden veya belirli bir gram sayısından her dosya için kesin sonuç çıkarılamaz.
Kullanma fiiline ilişkin çerçeve için TCK 191 ve kullanma suçu; suçun diğer unsurları ve nitelikli hâlleri için uyuşturucu ticareti suçu rehberi yazısına bakılabilir.
Sık sorulan sorular
Para almadan uyuşturucu vermek suç olabilir mi?
Evet. Ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak başkasına verme, bedel alınmasa da TCK 188/3 kapsamında değerlendirilebilir.
Birlikte kullanmak otomatik olarak ticaret suçunu dışlar mı?
Hayır. Birlikte kullanım iddiası ve diğer olgular birlikte incelenir; yalnızca aynı ortamda bulunmak sonucu belirlemez.
Arkadaşa verilen maddenin az olması sonucu değiştirir mi?
Miktar değerlendirmede önem taşıyabilir; ancak tek başına kesin bir gram sınırı sonucu belirlemez.
Uyuşturucu verilen kişi çocuksa ne olur?
TCK 188/3 kapsamında çocuğa veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.
Hukuki dayanak
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, madde 188/3 ve madde 191/1 (Adalet Bakanlığı mevzuat metni).
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; somut olayın koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Kullanma Savunması: Miktar Tek Başına Ticaret Kararı Verdirmez
Kullanma ile ticaret arasındaki vasıf ayrımında sık yapılan hata, miktara tek başına belirleyici rol vermektir. Kişisel kullanım sınırının üzerinde olmayan bir miktar, dosyadaki başka delillerle desteklenmedikçe ticaret sonucuna ulaştırmaz; buna karşılık kullanma savunması, yalnız savunma beyanı değil, tıbbi tespit ve dosya bütünüyle desteklendiğinde vasfı değiştirebilir.
Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 23.09.2025 tarihli, 2025/3959 E., 2025/8595 K. sayılı kararında bu ayrım somutlaşır: sanıkta ele geçen maddenin kişisel kullanım sınırında olduğu sabittir ve sanık maddeyi kullandığı yönünde savunma yapmıştır. Daire, kullanma dışında bir amaç için bulundurduğuna ilişkin kuşku sınırlarını aşan yeterli ve kesin delil bulunmadığını tespit etmiş; soruşturma kapsamında alınan tahlil sonucunun uyuşturucu madde kullandığını tıbben de gösterdiğini, bu nedenle dosyanın kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan tefrik edilerek kamu davasının açılmasının ertelendiğini belirtmiştir. Tüm bunlara rağmen ticaretten mahkûmiyet kurulması hukuka aykırı görülmüş, karar oy birliğiyle bozulmuş ve tahliye yönünde müzekkere yazılması istenmiştir.
Kararın dosyalara yansıyan üç ölçütü vardır. Birincisi, miktarın kullanım sınırı içinde bulunması, kullanma değerlendirmesinin başlangıç noktasıdır; tek başına yeterli değildir ama aleyhe genelleme de yapılamaz. İkincisi, kullanma savunmasının gerçekliğini soruşturmadaki tahlil sonuçları ve benzeri tıbbi bulgular test eder; tahlil pozitifse savunma ağırlık kazanır. Üçincisi, ticaret sonucuna varabilmek için kullanma dışı amaca ilişkin kuşkunun “yeterli ve kesin delil” düzeyine ulaşması gerekir; telefon yazışmaları, paketleme malzemesi, ölçü aleti gibi ara deliller bu düzeye ancak birlikte ve somut biçimde ulaşabilir. Bu ölçütler, ücretsiz verme iddialarında da aynı şekilde işler: verme yönünde kesin delil yoksa ve kullanım sınırı aşılmamışsa, vasıf kullanma yönünde kurulmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kişisel kullanım sınırının altındaki madde için neden ticaretten yargılandım, ne yapmalıyım?
Vasıf için kullanma dışı amaca ilişkin yeterli ve kesin delil aranır. Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 23.09.2025 tarihli, 2025/3959 E., 2025/8595 K. sayılı kararında, kişisel kullanım sınırındaki madde ve tıbben sabit kullanım tespitine rağmen ticaretten mahkûmiyet kurulması hukuka aykırı görülmüş; dosyanın kullanmak için bulundurma suçundan tefriki ve kovuşturmanın ertelenmesi hatırlatılarak karar bozulmuştur.
Kullanma savunmasını güçlendiren deliller nelerdir?
Soruşturmadaki kan-idrar tahlili sonuçları başta gelir; aynı kararda tahlil sonucunun madde kullanımını tıbben gösterdiği vurgulanmıştır. Bunun yanında paketleme/ölçü bulgusu, yazışma ve parasal delil bulunmaması, kullanma dışı amaca ilişkin kuşkunun kesin delil düzeyine ulaşmadığını gösteren unsurlardır. Aynı karar, kullanma dışı amaca ilişkin kuşkunun sınırları aşan yeterli ve kesin delile ulaşmadığının belirtilmesiyle, ticaret sonucunun ancak bu delil düzeyinde kurulabileceğini ortaya koyar.
