Denetimli serbestlikte 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesinin birinci fıkrasındaki kurala göre, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri kurumda geçirilmelidir; bu süre beş günden az olamaz. Bu iki eşik, ilgili infaz usulünden yararlanmanın koşullarındandır. Sürenin dolması tek başına otomatik tahliye anlamına gelmez.
Onda bir neyin üzerinden hesaplanır?
Hesaplamanın başlangıç noktası, mahkemenin verdiği cezanın tamamı değildir. Önce somut dosyada uygulanacak koşullu salıverilme rejimi belirlenir. Ardından koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirilmesi gereken süre esas alınır. Bu sürenin onda biri bulunur ve sonucun beş günden az olup olmadığına bakılır.
Koşullu salıverilme oranı her dosyada aynı değildir. Suçun niteliği ve tekerrür gibi durumlar uygulanacak hükmü değiştirebilir. Bu nedenle sadece ceza miktarını öğrenerek güvenilir bir sonuç vermek mümkün değildir. Genel kavramlar için infaz hukuku rehberine bakabilirsiniz.
Beş günlük alt sınır nasıl işler?
Aşağıdaki örneklerde koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin zaten tam gün olarak belirlendiği varsayılmıştır. Bunlar kişiye özgü hesaplama veya tahliye tarihi değildir.
| Varsayılan süre | Onda biri | İlgili asgari eşik |
|---|---|---|
| 30 gün | 3 gün | 5 gün |
| 90 gün | 9 gün | 9 gün |
İlk örnekte onda bir beş günden az olduğundan alt sınır devreye girer. İkinci örnekte onda bir daha yüksek olduğundan dokuz günlük eşik esas alınır. Başka yasal koşulların yerine getirilmesi gerektiği için, tabloda yazan günün sonunda mutlaka denetimli serbestliğe ayrılınacağı söylenemez.
Hangi suç tarihlerinde uygulanır?
Yeni şart, 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlar bakımından değerlendirilir. 7550 sayılı Kanun bu tarihte yürürlüğe girmiştir. 5275 sayılı Kanun’un geçici 11. maddesine göre, yeni koşul bu tarihten önce işlenen suçlara uygulanmaz. Belirleyici olan kararın veya kesinleşmenin tarihi değil, suç tarihidir.
Suç tarihi eski olan bir dosyada bu yeni eşiğin uygulanmaması, kişinin başka şartlar aranmaksızın denetimli serbestliğe ayrılacağı anlamına gelmez. İşlenen fiilin tarihi, hüküm ve dosyaya uygulanacak geçici düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir. Birden fazla hüküm veya farklı suç tarihleri varsa hesap ayrıca dikkat gerektirir.
Yalnızca süreyi tamamlamak yeterli mi?
Genel düzenlemede açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunma, iyi hâl ve koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az süre kalması gibi şartlar yer alır. Hükümlünün talebi üzerine kurumun hazırladığı değerlendirme raporu dikkate alınır ve infaz hâkimi karar verir. Açık kuruma ayrılma şartlarını taşıdığı hâlde iradesi dışındaki nedenle ayrılamayanlar için de kanunda özel düzenleme vardır.
Denetimli serbestlik, cezanın sona ermesiyle aynı şey değildir; kalan kısmın kanundaki tedbirler uygulanarak infaz edilmesidir. Yükümlülükler ve bunlara uyulmamasının sonuçları ayrıca önem taşır. Sistemin genel işleyişi için denetimli serbestlik nedir yazısını inceleyebilirsiniz.
Beş günlük alt sınır, her hapis cezasının açık kurumda en az beş gün çekileceği anlamına gelmez. Bu yazı, 105/A kapsamındaki denetimli serbestlik koşulunu açıklar; diğer infaz usulleri ayrı hükümlere tabidir.
Sık sorulan sorular
Onda bir hangi süre üzerinden hesaplanır?
Hükmedilen cezanın tamamından değil, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken süreden hareket edilir.
Beş gün herkes için zorunlu mudur?
Hayır. Kural, 105/A kapsamında ilgili infaz usulünden yararlanmanın şartıdır; her ceza ve her infaz usulü için genel bir sonuç değildir.
4 Haziran 2025 tarihinde işlenen suçlar kapsamda mı?
Evet. Yeni şart, 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlar bakımından değerlendirilir; bu tarihten önce işlenen suçlara uygulanmaz.
Süre dolunca otomatik olarak çıkılır mı?
Hayır. Kanundaki diğer şartlar, değerlendirme raporu ve infaz hâkiminin kararı da önem taşır.
Hukuki dayanak
- 5275 sayılı Kanun: m. 105/A, 107, 108 ve geçici m. 11.
- 7550 sayılı Kanun Resmî Gazete metni: yürürlük ve değişiklikler.
