Suça sürüklenen çocuğun yargılandığı dosyalarda müdafiin duruşmada hazır bulunması, kural olarak geçerli olmayan bir şart değil, hükmü doğrudan etkileyen zorunluluktur. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesi, son celseye müdafiin gelmediği dosyada çocuğa mahkûmiyet hükmü kuran ilk derece mahkemesinin kararını, duruşmada kanunen mutlaka hazır bulunması gereken müdafiin yokluğunda kovuşturmanın bitirilmesi nedeniyle bozmuştur (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., 27.03.2025, kaynak metin PDF s. 2–3). Aynı karar, seri muhakeme usulünün eski dosyalara uygulanması ve yargılama giderleri yönünden de yol göstericidir.
Olay ve ilk derece hükmü
Suça sürüklenen çocuğun iddianamedeki suçlaması yağmaya teşebbüs idi; yargılama, hukuki alacağın tahsili amacıyla silahla tehdit ve 6136 sayılı Kanuna muhalefet suçları üzerinden yürütülmüştür. İlk derece mahkemesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına konu hükümleri açılarak çocuğu tehdit suçundan 1 yıl 4 ay hapis ve 400 TL adli para cezası, 6136 sayılı Kanuna muhalefet suçundan 3 ay 10 gün hapis ve 260 TL adli para cezasıyla cezalandırmıştır. Son celseye suça sürüklenen çocuğun zorunlu müdafii katılmamış, çocuğun kendisi de mütalaa karşıtı bir savunmada bulunmamıştır (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 1–2).
Çocuk yargılamalarında müdafiin rolüne ilişkin genel çerçeve için ifade ve sorguda müdafiin hakları sayfasına bakılabilir; yargılamanın konusundaki hukuki alacak ve cebir ilişkisi ise yağma sayılır mı? yazısında ele alınmıştır.
Zorunlu müdafilik ve CMK 289/1-e bozması
Daire, CMK 188/1 uyarınca duruşmada hakimler, Cumhuriyet savcısı, zabıt katibi ve kanunun zorunlu müdafiliği kabul ettiği hâllerde müdafiin hazır bulunmasının şart olduğunu; CMK 193/1 uyarınca hazır bulunmayan sanık hakkında kural olarak duruşma yapılamayacağını hatırlatmıştır. Zorunlu müdafilik gerektiren suçlarda, yüklenen suç TCK 150/1 kapsamına girdiğinden (iddianamede yağmaya teşebbüs olduğu da gözetilerek), son celsede müdafiin hazır bulunması zorunludur (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 1–2).
Daire, bu yönde Yargıtay 13. Ceza Dairesi’nin 02.06.2020 tarihli ve 2019/11312 E., 2020/4582 K. sayılı, Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 02.06.2021 tarihli ve 2020/8900 E., 2021/10614 K. sayılı ve 2018/2466 E., 2018/6368 K. sayılı kararları ile Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2019/6-74 E., 2020/187 K. sayılı kararına atıf yapmıştır. Bu içtihada göre, zorunlu müdafi gerektiren durumlarda son celse müdafiin katılımı sağlanmaksızın karar verilmesi savunma hakkını kısıtlar; yargılamada istisna, son celseyi yalnızca mazeretsiz olarak terk eden müdafilerin yokluğunda karar verilebilmesidir. Somut olayda müdafi son celseye gelmemiş ve mütalaaya karşı savunmada bulunulmamış olduğundan, CMK 150/3, 188/1 ve 289/1-e maddelerine aykırılık tehdit suçundaki hükmü, bağlantılı olarak 6136 sayılı Kanuna muhalefet hükmünü de bozmuştur (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 2–3).
Seri muhakeme usulü ve lehe kanun
Daire, 6136 sayılı Kanuna muhalefet suçu yönünden ayrı bir bozma gerekçesi kurmuştur: 7188 sayılı Kanunla CMK’ya eklenen seri muhakeme usulü hükümleri 01.01.2020’den itibaren uygulanmakta; CMK geçici 5/1-d uyarınca bu tarihte kovuşturma evresine geçilmiş dosyalarda seri muhakeme uygulanmamaktadır. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları sonrasında da (eski hükümlü dosyaları ilgilendiren ibareler çıkartıldığından) suç tarihi 2019 olan dosyada, çocuk lehine sonuç doğuran seri muhakeme usulünün değerlendirilebilmesi için CMK 250/11’deki ek cümlenin suç tarihinden sonra eklenmiş olması nedeniyle maddi ceza hukuku bakımından aleyhe uygulanamayacağı, TCK 7/2’deki lehe kanun ilkesi gereğince önce durma kararı verilip usulüne uygun seri muhakeme işlemleri yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Yargılamaya devam edilerek hüküm kurulması, kovuşturma şartı yerine getirilmediğinden CMK 280/1-f uyarınca da bozma nedeni sayılmıştır (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 3).
İstinaf başvurusunun süresi ve öğrenme üzerine süre tutum
Karar, usulün işleyişini de göstermektedir. Hüküm çocuğa 02/03/2021 tarihinde tefhim edilmiş; müdafiine ise 18/04/2021 tarihinde tebliğ edilmiştir. Müdafiin 06/03/2021 tarihinde, öğrenme üzerine süre tutum suretiyle istinaf yoluna başvurduğu ve 21/04/2021 tarihinde gerekçeli istinaf dilekçesini sunduğu dosyada kayıtlıdır. Daire, istinaf başvurusunun reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçilmiştir. Bu akış, çocuk yargılamalarında müdafiin hem duruşmada hazır bulunma hem de kanun yolu başvurularını yürütme işlevini birlikte gösterir (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 1).
Bozma incelemesinde dairenin izlediği yöntem de öğreticidir: Her suç için ayrı gerekçe kurulmuş; müdafiin yokluğuna dayalı bozma tehdit hükmünü kapsarken, 6136 sayılı Kanuna muhalefet hükmü başlı başına seri muhakeme ve kovuşturma şartı eksikliği nedeniyle CMK 280/1-f yönünden değerlendirilmiştir. Böylece aynı dosyada bir hüküm savunma hakkı, diğer hüküm kamu düzenine ilişkin usul ihlali nedeniyle bozulmuştur (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 3).
Diğer bozma nedenleri ve çocuğun kazanılmış hakkı
Daire, tehdit suçundan belirlenen hapis cezasının 20 günlük kısmının da hapis olduğu gözetilmeden cezanın bir bütün olarak adli para cezasına çevrilmesini yasal dayanaksız bulmuş; TCK 50/3 uyarınca sabıkası bulunmayan çocuğa verilen 1 yıl ve daha az hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesinin zorunlu olduğunun göz ardı edildiğini tespit etmiştir. Ayrıca TCK 53/4’e aykırı olarak, suça sürüklenen çocuğa TCK 53/1’deki hak yoksunluklarının uygulanmasını da hukuka aykırı saymıştır (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 3–4).
Sonuç çerçevesinde hükümler CMK 280/1-e ve 280/1-f ile 289/1-e gereğince bozulmuş; dosya ilk derece mahkemesine gönderilmiştir. Çocuk aleyhine istinaf başvurusu bulunmadığından, bozma sonrası hükümlerde CMK 283/1 uyarınca sonuç ceza miktarı bakımından kazanılmış hak korunacak, istinaf ve bozma sonrası yargılama giderleri çocuğa yükletilemeyecektir. Karar CMK 284/1 ve 286/1 gereğince kesindir (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 4).
Sıkça sorulan sorular
Suça sürüklenen çocuğa müdafi atanması yeterli mi, duruşmaya katılımı da mı gerekir?
Atama yeterli değildir; zorunlu müdafilik gerektiren suçlarda (örneğin TCK 150/1 kapsamındaki yağma yüklemesi) müdafiin son celsede hazır bulunması şarttır. Müdafiin yokluğunda hüküm kurulması CMK 150/3, 188/1 ve 289/1-e’ye aykırılık oluşturur (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 2–3).
Müdafiin yokluğunda karar verilebilecek tek istisna nedir?
Yargıtay uygulamasına göre son celseyi yalnızca mazeretsiz olarak terk eden müdafilerin yokluğunda karar verilebilir. Bu dosyada müdafi son celseye gelmediği ve savunmada bulunulmadığı için bozma yapılmıştır (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 2).
Seri muhakeme usulü 2020 öncesinde işlenen suçlarda uygulanır mı?
Kural olarak uygulanmaz; ancak CMK geçici 5/1-d’deki ibarelerin iptali ve TCK 7/2’deki lehe kanun ilkesi gereğince, failin lehine sonuç doğurması mümkün dosyalarda önce durma kararı verilip seri muhakeme işlemleri usulüne uygun yapılmalıdır (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 3).
Bozmadan sonra çocuğun cezası aleyhe değişebilir mi?
Hayır. Suça sürüklenen çocuk aleyhine istinaf başvurusu yoksa CMK 283/1 uyarınca sonuç ceza miktarı bakımından kazanılmış hak korunur; istinaf ve bozma sonrası yargılama giderleri de çocuğa yükletilemez (Gaziantep BAM 6. CD, 2024/3864 E., 2025/1291 K., PDF s. 4).
Kaynaklar
Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesi, 2024/3864 E., 2025/1291 K., 27.03.2025, oy birliği, kesin (kaynak metin PDF sayfa işaretli; olay, hükümler ve istinaf talebi s. 1, müdafilik ve 289/1-e değerlendirmesi s. 1–3, seri muhakeme ve geçici madde s. 3, ceza hesabı ve giderler s. 3–4).
Atıf yapılan içtihatlar: Yargıtay 13. CD 02.06.2020, 2019/11312 E., 2020/4582 K.; Yargıtay 6. CD 02.06.2021, 2020/8900 E., 2021/10614 K.; Yargıtay 6. CD, 2018/2466 E., 2018/6368 K.; Yargıtay CGK, 2019/6-74 E., 2020/187 K.; AYM 25.06.2020, 2020/16 E., 2020/33 K. (kaynak metin içinde anılan kararlar, PDF s. 2–3).
5271 sayılı CMK m. 150, 188, 193, 195, 196, 250, 251, 280, 283, 284, 286, 289; 5237 sayılı TCK m. 7, 50, 53, 150 (kaynak metindeki aktarımlar).
