Evlilik birliği içinde yaşanan bir olayda, eşin karısına karşı cebir kullanarak aldığı altın bilezikler dolayısıyla kurulan nitelikli yağma hükmü, bölge adliye mahkemesince kaldırılmıştır. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 15. Ceza Dairesi, suça konu bileziklerin tarafların evlilik birliği içindeki ortak malları olduğunu ve bu nedenle failin eylemini “kül hâlinde bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla” gerçekleştirdiğini; TCK 150/1’de tanımlanan hâlin yağma suçunu ortadan kaldırdığını belirterek hükmü esastan değiştirmiştir (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., 23.02.2022, kaynak metin PDF s. 4–5). Karar, aile içi olaylarda yağma ile kasten yaralama arasındaki sınırın nasıl çizildiğini göstermesi bakımından öğreticidir.
Olay ve ilk derece mahkemesinin kabulü
Olay, eşlerin ortak çocuklarının parka götürülmesi meselesi nedeniyle evde çıkan tartışma sırasında gerçekleşmiştir. Failin, silahtan sayılan sehpa ile eşinin kafasına vurduğu, kırılan sehpa bacağıyla sırtına vurduğu ve kafasına yumruk attığı; ardından eşinin kolundaki iki altın bileziği zorla aldığı iddia edilmiştir. Adli raporda mağdurun hayati tehlike geçirmeyecek, basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek şekilde yaralandığı belirtilmiştir (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 2, 4).
İlk derece mahkemesi, eylemi konutta ve silahla işlenen nitelikli yağma olarak kabul ederek TCK 148/1 delaletiyle 149/1-a ve d uyarınca 4 yıl 7 ay hapis cezasına hükmetmiştir. Mağdurun soruşturma aşamasında zararını gidermesi nedeniyle TCK 168 uyarınca takdiren 1/2, takdiri indirim olarak da TCK 62 uyarınca 1/6 oranında indirim yapılmıştır (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 3–4).
İstinafta nitelendirmenin değişmesi: TCK 150/1 hariç tutulması
Karşı dava, TCK 149/1-a’da da görülen “hukuki alacağın tahsili amacıyla” yağma düzenlemesinin istisnasına dayanır: TCK 150/1 uyarınca, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsil amacıyla cebir veya tehdit kullanılması hâlinde kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümler uygulanmaz; yağma hükmü de bu mantıkla alacak konusunun gerçek bir hukuki ilişkiye dayandığı dosyalarda daralır. Yağma suçunun unsurları ve bu istisnanın işleyişi için yağma suçu ve cezası (TCK 148) ile hukuki alacakta ispat sayfalarına bakılabilir.
Daire, sanık ile mağdurun resmî nikâhlı eş olduğunu, aynı evde yaşadıklarını ve suça konu altın bileziklerin tarafların evlilik birliği içinde yer alan ortak malları olduğunu tespit etmiştir. Ortak mal üzerindeki zilyetlik ilişkisi hukuki bir ilişkiyi oluşturduğundan, failin eyleminin kül hâlinde bir alacağın tahsili amacıyla gerçekleştiği kabul edilmiş; bu nedenle yağma vasfının oluşmayacağı sonucuna varılmıştır. Olayın istinaf aşamasında mağdurun, olayın verdiği sinir içinde bileziklere ilişkin beyanını yumuşattığı, halen aynı evde karı-koca yaşadıklarını ve şikâyetçi olmadığını beyan ettiği de dosya kapsamında değerlendirilmiştir (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 4–5).
Delillerin değerlendirilmesi
Kararda delil değerlendirmesi de açık biçimde gerekçelendirilmiştir: Sanık yağma suçlamasını kabul etmemiş ve bileziklerin zaten kendisinde olduğunu ileri sürmüşse de, olay günü mağdurun bileziklerinin neden kendisinde olduğuna dair doyurucu ve mahkemeyi ikna edici bir savunma getirememiştir. Mağdurun soruşturma ve kovuşturma aşamalarında değişmeyen beyanları ile adli rapor birlikte değerlendirilmiş; sanığın suçtan ve muhtemel cezadan kurtulmaya yönelik savunmalarına itibar edilmemiştir. İstinaf aşamasında ise mağdurun, olayın verdiği sinir içinde bileziklere ilişkin beyanını yumuşattığı ve şikâyetçi olmadığı beyanının dosya kapsamıyla birlikte okunduğu görülmektedir (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 3–4).
Eylemin yeniden nitelendirilmesi: basit kasten yaralama
Daire, CMK 280/2 uyarınca nitelikli yağma hükmünü kaldırmış; eylemin silahtan sayılan aletle ve resmî nikâhlı eşe karşı işlenen basit kasten yaralama suçunu oluşturduğunu kabul etmiştir. TCK 86/2 uyarınca temel ceza belirlenmiş, eylemin silahla (86/3-a) ve eşe karşı (86/3-e) işlenmesi nedeniyle ceza 1/2 oranında artırılmış, TCK 62 uyarınca 1/6 oranında indirim yapılarak sonuç ceza 7 ay 15 gün hapis olarak tayin edilmiştir. Zararın giderilmiş olması ve failin yeniden suç işlemeyeceği kanaati nedeniyle koşulları oluşan hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiştir (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 5).
Ceza hesabı, etkin pişmanlık ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması
Daire, yeniden kurduğu hükümde cezalandırma çerçevesini de tamamlamıştır: Bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre mağdurun hayati tehlike geçirmeyecek, basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek şekilde yaralandığı tespit edilmiş; ceza, suçun işleniş biçimi, zaman ve yer, suç konusunun önemi, zararın ağırlığı ve güdülen amaç dikkate alınarak belirlenmiştir. Zararın giderilmiş olması, failin geçmişi ve yeniden suç işlemeyeceği yönündeki kanaat ise hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının koşullarını oluşturmuş; sanığa yükümlülük yüklenmeksizin beş yıllık denetim süresine hükmedilmiştir (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 4–5).
Kararda yargılama giderleri yönünden de denge kurulmuştur: İstinaf isteminde kısmen haklı çıkılması nedeniyle toplam giderin bir kısmı kamu üzerinde bırakılmış, kalanı sanıktan alınarak hazineye irat kaydedilmiştir. HAGB kararına karşı itiraz yolunun, bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığı ve sanık müdafii yönünden yedi gün içinde kararın verildiği daireye başvuruyla açık olduğu da hüküm fıkrasında belirtilmiştir (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 5–6).
Kararın eşler arası olaylar bakımından anlamı
Kararın taşıdığı ilke şudur: Evlilik birliğinin ortak malvarlığı üzerinde, hatta ortak kullanımdaki eşya üzerinde zorla el konulması, tek başına yağma oluşturmaz; zira arada gerçek bir hukuki ilişki (mal rejimi kaynaklı ortaklık ve alacak) vardır. Ancak bu sonuç eylemi cezasız bırakmaz: Yaralanma gerçekleştiyse silah ve eş nitelikli hâlleriyle kasten yaralama hükümleri uygulanır. Somut dosyada nitelendirme istinaf aşamasında değiştirildiğinden hüküm CMK 280/2 ile kaldırılmış ve daire esastan yeniden hüküm kurmuştur; bu, nitelendirme değişikliğinin bölge adliye mahkemesince esastan çözülebileceğinin de örneğidir (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 4–5).
Sıkça sorulan sorular
Evlilik birliği içindeki ortak mal üzerinde zorla el konulması yağma sayılır mı?
Ankara BAM 15. Ceza Dairesi’nin bu kararına göre sayılmaz: Suça konu eşyanın evlilik birliği ortak malı olması, eylemin gerçek bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla gerçekleştiğini gösterir; TCK 150/1’in hariç tutucu etkisiyle yağma vasfı oluşmaz (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 4–5).
Bu durumda fail cezasız kalır mı?
Hayır. Olayda yaralanma gerçekleştiği için eylem basit kasten yaralama olarak nitelendirilmiş; silahtan sayılan alet ve resmî nikâhlı eş nitelikli hâlleriyle TCK 86/3-a ve e uyarınca ceza 1/2 oranında artırılarak hüküm kurulmuştur (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 5).
İstinaf aşamasında yağma hükmü kaldırılıp başka suçtan hüküm kurulabilir mi?
Evet. Nitelendirme değişikliği bölge adliye mahkemesi tarafından CMK 280/2 uyarınca esastan değerlendirilebilir; daire bu dosyada yağma hükmünü kaldırarak doğrudan kasten yaralama suçundan hüküm kurmuştur (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 4–5).
Aile içi olaylarda silahtan sayılan eşya hangi hâllerde söz konusudur?
Somut olayda ev içindeki sehpa, vurulmada kullanıldığı için silahtan sayılmıştır. Silahtan sayılan aletle işlenen yaralamada TCK 86/3-a, resmî nikâhlı eşe karşı işlenmesinde ise 86/3-e artırımı uygulanır (Ankara BAM 15. CD, 2019/2075 E., 2022/296 K., PDF s. 3–5).
Kaynaklar
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 15. Ceza Dairesi, 2019/2075 E., 2022/296 K., 23.02.2022, oy birliği, istinaf esastan hüküm (kaynak metin PDF sayfa işaretli; iddia ve ilk derece hükmü s. 1–4, istinaf aşaması beyanlar s. 3–4, nitelendirme değişikliği ve hüküm s. 4–5, yargılama giderleri ve itiraz yolu s. 5–6).
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 62, 86, 148, 149, 150, 168; 5271 sayılı CMK m. 280 (kaynak metindeki aktarımlar).
