Tehdit suçunun oluşabilmesi için tehdit oluşturan sözlerin ya mağdura karşı söylenmesi ya da iletme kastı taşıyan fail tarafından mağdura iletmesi muhtemel bir kişiye söylenmesi gerekir. Mağdurun bulunmadığı bir ortamda söylenen tehdit sözleri bu yüzden ayrıca incelenir: sözlerin muhatabı kimdir, failin bu sözlerin mağdura ulaşmasını isteyip istemediği araştırılmalıdır (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2015/26064 E., 2020/447 K., 08.01.2020, s. 1). Tehdit suçunun genel düzenlemesi ve cezası için tehdit ve hakaret suçları (TCK 106, 125) sayfasına bakılabilir.
Bu yazı dar bir soruya odaklanır: mağdurun gıyabında söylenen tehdit ne zaman suç oluşturur, üçüncü kişiye söylenen sözlerin mağdura ulaşması neden önem taşır ve tehdidin muhatabı mağdur değilse yargılama nasıl sürer. Bu sorular ceza yargılamasında hem maddi suç oluşumu hem de mağdurun belirlenmesi bakımından sonucu değiştirebilir.
Mağdurun yokluğunda gerçekleşen tehdit eyleminde suçun nitelikli hali ayrı bir ölçütle değerlendirilir. Aşağıdaki kararlar, iletme kastının tartışılmaması veya muhatabın yanlış belirlenmesinin hükmün sonucunu nasıl etkilediğini gösterir.
Tehdit sözleri kime söylenmiş olmalı?
Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 2015/26064 E., 2020/447 K., 08.01.2020 tarihli kararında incelenen olayda, sanığın mağdurun bulunmadığı bir ortamda elindeki döner bıçağı sallayarak mağduru kastederek hakaret içeren ve tehdit sayılabilecek sözler sarfettiği anlaşılmıştır. Sanığın bu sözleri mağdurun gıyabında söylediği ve bu hususun mağdur tarafından, karakolda ifade vermeye çağırılması üzerine öğrenildiği belirtilmiştir (s. 1).
Daire, kararında birbirinden bağımsız birden fazla bozma gerekçesi kurmuştur. Birinci gerekçeye göre gıyapta gerçekleşen eylemde silahla tehdidin nitelikli halinin kabulü için, silahın bizzat mağdura yönelik olarak gösterilip mağdurun üzerindeki etkisini artıracak biçimde teşhir edilmesi veya kullanılması, ya da mağdurun evi, arabası gibi daimi kullanımında olan eşyalarında hasar, iz, emare gibi belirtiler oluşturacak şekilde kullanılması icap eder; salt silah teşhiri nitelikli hal için yeterli sayılamaz (s. 1). İkinci gerekçede ise sanığın mağdurun gıyabında söylediği bu sözlerin muhataba iletme kastı ile söylenip söylenmediği tartışılmadan yetersiz gerekçeyle mahkûmiyet kararı verilmesi bozma nedeni yapılmıştır (s. 1–2).
Daire, hükmü yargılamaya bozma öncesi aşamadan başlayarak devam edilmek üzere 1412 sayılı CMUK’nın 321. maddesi uyarınca bozmuştur (s. 2). Bu, olayın ve yargılamanın CMUK döneminde gerçekleştiğini gösterir; bugünkü karşılığı 5271 sayılı CMK’dır. Kararın esas aldığı ilke ise geçerlidir: gıyapta söylenen tehditte, sözlerin mağdura iletme kastıyla söylenip söylenmediği somut olayda tartışılmadan mahkûmiyet kurulamaz.
Üçüncü kişiye söylenen sözlerde muhatap kim olmalı?
Adana Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesinin 2021/1082 E., 2022/396 K., 02.03.2022 tarihli kararında, sanığın bir akaryakıt istasyonunun hissesine ilişkin alacağını istemek için iş yerine gittiği, o esnada muhasebeci olarak görev yapan katılana “ya paramı verirsiniz, ya canını alırım” dedikten sonra telefonla birini arayarak “adamları topla getir, alacağımızı alalım” şeklinde sözler söylediği anlatılmıştır (s. 1). Kararın olay anlatımında bu ilişkinin kaynağı da gösterilir: sanığın, bir akaryakıt istasyonunun yüzde otuz üç hissesini satın almak için iş yeri sahibiyle anlaştığı, 1.200 TL ödeme yaptığı ancak hisse devrinin gerçekleşmediği, bu nedenle olay günü alacağını istemek için iş yerine gittiği belirtilmiştir (s. 1). Bu ayrıntı, tehdit sözlerinin niçin doğrudan ortaklara yöneltildiğini açıklar; alacak ortaklardan istenen bir alacakken, sözlerin söylendiği anda iş yerinde bulunan kişi muhasebeci olmuştur.
Dairenin değerlendirmesi muhatap ayrımına dayanır: sanığın sözlerinin muhatabının iş yerinin ortakları olduğu, aslında alacağın da onlardan istendiği ancak o esnada iş yerinde bulunmamaları nedeniyle sanığın iletme kastı ile iddianameye konu sözleri iş yeri çalışanına söylediği belirlenmiştir. Bu nedenle iş yeri ortaklarının mağdur sıfatıyla davaya dahil edilmeleri gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmesi bozma nedeni sayılmıştır (s. 1). Daire, kabulüne göre ayrıca kamera görüntüleri ve tanık beyanlarına göre sanığın hukuki alacağını tahsil etmek amacıyla yağma suçunu işlediğinin sübut bulmasına rağmen beraat kararı verilmesini de ayrı bir bozma gerekçesi olarak belirtmiş ve hükmü CMK’nın 280/1 maddesi gereğince bozmuştur (s. 1–2).
Bu karar iki noktada yol göstericidir. Birincisi, tehdit sözleri doğrudan mağdura söylenmemiş olsa bile, failin sözlerin asıl muhataba ulaşmasını istemesi hâlinde iletme kastı ile suç oluşabilir. İkincisi, muhatap ile mağdur çakışmayabilir: sözlere maruz kalan kişi ile tehdide konu edilen kişi ayrıdır ve asıl mağdurun yargılamaya mağdur sıfatıyla katılması gerekir.
Tehdit dosyasında Genel Kurul neye göre bozma yapar?
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2020/6-409 E., 2021/64 K., 02.03.2021 tarihli kararının konusu da bir tehdit dosyasıdır. Dosyada sanık hakkında tehdit suçundan kamu davası açılmış; sulh ceza mahkemesi eylemin teşebbüs aşamasında kalmış yağma suçunu oluşturabileceği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, dosyayı devralan ağır ceza mahkemesi beraat kararı vermiştir. Dosyayı inceleyen Yargıtay 6. Ceza Dairesi, sanığın katılanı telefonla arayarak tehdit ile para talep ettiğinin sanığın tevil yollu ikrarı ile de sabit olduğu, ancak alacağın bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiği gerekçesiyle beraat kararını bozmuş; yerel mahkeme önceki hükmünde direnmiştir (s. 1–2).
Genel Kurulun sonucu ise maddi olaydan değil yargılama usulünden çıkmıştır: sanığın müdafisi duruşmaya katılamayacağına ilişkin mazeret dilekçesi vermiş, bu dilekçe hakkında olumlu veya olumsuz herhangi bir karar verilmeden ve müdafi yokluğunda hüküm kurulmuştur. Genel Kurul, zorunlu müdafilik gereken bir suçta bu şekilde savunma hakkının kısıtlandığını ve bunun CMK’nın 289/1-e maddesinde düzenlenen hukuka kesin aykırılık hâllerinden biri olduğunu belirterek direnme kararına konu beraat hükmünü diğer yönleri incelenmeksizin bozmuştur (s. 5–6).
Bu kararın bozma gerekçesi iletme kastı değildir; sonuç savunma hakkı ve zorunlu müdafi yokluğuna dayanır. Ancak dosyanın seyri tehdit yargılamalarında iki pratik gerçeği gösterir: tehdit ile para talebinin bir arada görüldüğü olaylarda suçun nitelendirmesi ve görev uyuşmazlığı ayrıca tartışılabilmekte, dosya maddi olaydan önce usul nedenleriyle sonuçlanabilmektedir.
Sıkça sorulan sorular
Mağdurun yokluğunda söylenen tehdit suç olur mu?
Koşulları oluşursa olur. Tehdit oluşturan sözlerin ya mağdura karşı söylenmesi ya da iletme kastı taşıyan fail tarafından mağdura iletmesi muhtemel bir kişiye söylenmesi gerekir; gıyapta söylenen sözlerde iletme kastı tartışılmadan mahkûmiyet kurulamaz (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2015/26064 E., 2020/447 K., 08.01.2020, s. 1).
İletme kastı ne demektir?
Failin, tehdit oluşturan sözleri doğrudan mağdura söylememesi fakat bu sözlerin mağdura ulaşmasını istemesi anlamına gelir. Bu kastla üçüncü kişiye söylenen tehdit sözleri de tehdit suçunu oluşturabilir; ancak kastın varlığı somut olayda tartışılıp ortaya konulmalıdır (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2015/26064 E., 2020/447 K., s. 1).
Tehdidin muhatabı ile mağdur farklıysa ne olur?
Yargılama bu ayrıma göre sürer. Adana BAM 7. Ceza Dairesinin 2021/1082 E., 2022/396 K., 02.03.2022 tarihli kararında, alacağı olan sanığın sözlerinin muhatabının iş yeri ortakları olduğu, sözlerin iletme kastıyla iş yeri çalışanına söylendiği belirlenmiş ve ortakların mağdur sıfatıyla davaya dahil edilmeleri gerektiği belirtilerek hüküm bozulmuştur (s. 1).
Mağdurun yokluğunda silah gösterilmesi nitelikli tehdit sayılır mı?
Tek başına sayılmaz. Gıyapta gerçekleşen eylemde, silahın bizzat mağdura yönelik olarak mağdurun üzerindeki etkisini artıracak biçimde teşhir edilmesi veya kullanılması, ya da mağdurun daimi kullanımındaki eşyalarda etkisini gösterecek iz veya emare bırakılması gerekir; salt teşhir nitelikli hal için yeterli değildir (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2015/26064 E., 2020/447 K., s. 1).
Kaynaklar
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2015/26064 E., 2020/447 K., 08.01.2020 (kaynak metinde s. 1–2).
Adana Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesi, 2021/1082 E., 2022/396 K., 02.03.2022 (kaynak metinde s. 1–2).
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2020/6-409 E., 2021/64 K., 02.03.2021 (kaynak metinde s. 1–2, 5–6).
