Cebir, tehdit veya hile kullanarak kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda (TCK 109) birden fazla mağdur bulunması, cezanın nasıl belirleneceği sorusunu gündeme getirir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanununa hâkim olan ilke gerçek içtimadır: kaç fiil varsa o kadar suç, kaç suç varsa o kadar ceza vardır. Bu kuralın istisnaları suçların içtimaı bölümünde, bileşik suç (TCK 42), zincirleme suç (TCK 43) ve fikri içtima (TCK 44) maddelerinde belirlenmiştir; istisnalar dışında işlenen her suç için ayrı ayrı cezaya hükmedilir ve verilen her ceza bağımsızlığını korur (Gaziantep BAM 17. Ceza Dairesi, 2025/591 E., 2026/348 K., 02.03.2026, UDF paragraf 30).
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun somut dosyalarda nasıl değerlendirildiğini göstermek için, aynı olayda iki mağdureye karşı ayrı ayrı mahkûmiyet kurulan ve bu değerlendirmenin istinaf aşamasında bozulduğu bir karar derlenmektedir. Karar, tek suç işleme kararının nasıl belirleneceğine ilişkin ölçütleri de içerir. Yakalama, gözaltı ve tutuklama gibi hürriyeti bağlayıcı tedbirlerin çerçevesi için Tutuklama ve Adli Kontrol sayfasına, olayla ilgisi belirlenene kadar götürülen kişiye ilişkin kurallar için Ceza Yargılamasında Yakalama Tedbiri sayfasına bakılabilir.
Gerçek içtima ve zincirleme suç düzenlemesi
Kararda, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 26.03.2019 tarihli dosyasından yapılan alıntıyla gerçek içtima ilkesi açıklanmaktadır: “kaç fiil varsa o kadar suç, kaç suç varsa o kadar ceza” söz konusudur ve bu husus Adalet Komisyonu raporunda da aynı ifadeyle yer almaktadır. Bunun istisnaları TCK’nın “Suçların içtimaı” bölümünde 42 (bileşik suç), 43 (zincirleme suç) ve 44 (fikri içtima) maddelerinde sayılmıştır (Gaziantep BAM 17. CD, 2025/591 E., 2026/348 K., UDF paragraf 30).
TCK’nın 43. maddesinin ilk fıkrasında bir suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda bir cezaya hükmedileceği ve bu cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılacağı düzenlenmiştir; bir suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli şekilleri aynı suç sayılır. İkinci fıkrada aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi durumunda da birinci fıkra hükmünün uygulanacağı, yani aynı neviden fikri içtima kurumu hüküm altına alınmıştır. Üçüncü fıkrada ise kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında bu maddenin uygulanmayacağı belirtilmiştir (UDF paragraf 31).
Zincirleme suç hükümlerinin uygulandığı hâllerde aslında birden fazla suç işlenmiş olmasına karşın fail bu suçların her birinden ayrı ayrı cezalandırılmamakta, buna karşın bir suçtan verilen ceza belirli bir miktarda artırılmaktadır (UDF paragraf 35). Bu düzenleme, birden fazla mağdurlu olaylarda hüküm kurarken hangi yola gidildiğinin hükümde açıkça gösterilmesini gerekli kılar.
Tek suç işleme kararı nasıl belirlenir?
Kanunda “aynı zaman” ve “değişik zaman” kavramlarına bir açıklama getirilmemiştir; bu husus her somut olayın ve suçun özellikleri göz önüne alınarak değerlendirilmeli ve eylemlerin değişik zamanlarda işlenip işlenmediği tespit edilmelidir. Kanun zaman konusunda olduğu gibi suçların işlendikleri yer bakımından da bir sınır koymamıştır (UDF paragraf 32–33).
Aynı suç işleme kararının varlığı olaysal olarak belirlenir: suçun işlenme biçimi, fiillerin işlendikleri yer ve işlenme zamanı, fiiller arasında geçen süre, mağdurların farklı olup olmadıkları, ihlâl edilen değer ve yarar ile korunan değer ve yarar, olayların oluşum ve gelişimi ile tüm özellikler birlikte değerlendirilerek karara bağlanır (UDF paragraf 34). Bu ölçütler, aynı olayda birden fazla kişiye yönelen eylemin tek bir icra kapsamında kalıp kalmadığının somut delillerle kurulmasını zorunlu kılar.
Somut olay: iki mağdureye ayrı ayrı hüküm kurulması bozuldu
Dosyada sanık hakkında, suç tarihi 21.02.2019 olan cebir, tehdit veya hile kullanarak kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan iki mağdureye yönelik ayrı ayrı mahkûmiyet hükümleri kurulmuş; sanık istinaf yoluna başvurmuştur. İstinaf başvurusunun süresi, kararın niteliği, suç tarihi ve dilekçe içeriğine göre işin esasına geçilmiştir (UDF paragraf 15–17, 21–23, 27–28).
Tüm dosya kapsamına göre; suçun işleniş biçimi, fiillin işlendiği yer ve işlenme zamanı, mağdurlar, ihlâl edilen değer ve yarar ile korunan değer ve yarar, olayların oluşum ve gelişimi ile tüm özellikler birlikte incelenerek eylemin bir bütün hâlinde aynı suç işleme icrası kapsamında kaldığının gözetilmeden, sanık hakkında mağdurlara yönelik TCK’nın 43. maddesi uygulanmak suretiyle kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan bir kez mahkûmiyet hükmü kurulması yerine, yanılgı ile mağdurlara yönelik ayrı ayrı olmak üzere iki kez hüküm kurulması hukuka aykırı bulunmuştur. Sanığın istinaf nedenleri yerinde görüldüğünden hükümlerin bozulmasına karar verilmiş; CMK’nın 283/1. maddesi uyarınca sanık hakkında verilen toplam ceza miktarı itibarıyla kazanılmış hakkın korunması suretiyle dosya, yeniden incelenmek ve hüküm verilmek üzere ilk derece mahkemesine gönderilmiştir (UDF paragraf 36–38).
Karar 02.03.2026 tarihinde oybirliğiyle ve kesin olmak üzere verilmiştir (UDF paragraf 39). Bozma sonrasında ilk derece mahkemesi, eylemin tek suç işleme kararı kapsamında kalıp kalmadığını gösteren gerekçeyle TCK 43 bakımından yeniden değerlendirme yapacaktır. İstinaf kararı bir bozma kararıdır; sanık lehine kesin bir sonuç doğurmaz, kazanılmış hak sadece toplam ceza miktarı itibarıyla korunmuştur.
Birden fazla mağdur varsa hükmün yapısı
Bu karar, birden fazla mağdurlu kişiyi hürriyetinden yoksun kılma dosyalarında hüküm kurarken iki yol bulunduğunu gösterir: eylem tek bir suç işleme kararının icrası kapsamında kalıyorsa TCK 43 uygulanarak bir cezaya hükmedilir; kalmıyorsa her mağdura yönelen fiil ayrı suç olarak değerlendirilir. Hangi yolun izleneceği ölçütler çerçevesinde somut olarak tespit edilmeden hüküm kurulması, kararda belirtildiği biçimiyle yanılgıya yol açmaktadır (UDF paragraf 37). Aynı neviden fikri içtima düzenlemesinin (43/2) uygulanması, tek bir fiille birden fazla kişiye karşı işlenen aynı suçlarda mümkündür; ancak bunun için de fiilin “tek” oluşunun dosya kapsamında belirlenmesi gerekir.
Sıkça sorulan sorular
Aynı fiille birden fazla kişinin hürriyetini kısıtlamak tek suç mu?
TCK’nın 43. maddesinin ikinci fıkrasında aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi durumunda zincirleme suç hükümlerinin uygulanacağı, yani aynı neviden fikri içtima kurumu hüküm altına alınmıştır; bu durumda bir cezaya hükmedilir ve ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır (Gaziantep BAM 17. CD, 2025/591 E., 2026/348 K., 02.03.2026, UDF paragraf 31).
Zincirleme suç hükümleri kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada uygulanabilir mi?
TCK’nın 43. maddesinin üçüncü fıkrasında zincirleme suç ve aynı neviden fikri içtima hükümlerinin uygulanamayacağı suçlar olarak kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma sayılmıştır; kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu bu listede yer almaz (Gaziantep BAM 17. CD, 2025/591 E., 2026/348 K., UDF paragraf 31). Bu nedenle somut olayın ölçütlerine göre TCK 43 uygulanması mümkündür.
İki mağdureye ayrı ayrı ceza verilebilir mi?
5237 sayılı Türk Ceza Kanununa hâkim olan ilke gerçek içtimadır; istisnalar dışında işlenen her bir suçla ilgili ayrı ayrı cezaya hükmedilir ve verilen her ceza bağımsızlığını korur. Ancak istinaf dairesi, somut dosyada eylemin bir bütün hâlinde aynı suç işleme icrası kapsamında kaldığının gözetilmeden iki kez hüküm kurulmasının yanılgı olduğunu belirtmiş ve hükümleri bozmuştur (Gaziantep BAM 17. CD, 2025/591 E., 2026/348 K., UDF paragraf 30, 37).
İstinaf bozmasında verilen ceza korunur mu?
CMK’nın 283/1. maddesi uyarınca sanık hakkında verilen toplam ceza miktarı itibarıyla kazanılmış hakkın korunması öngörülmüş; dosya yeniden incelenmek üzere ilk derece mahkemesine gönderilmiştir (Gaziantep BAM 17. CD, 2025/591 E., 2026/348 K., UDF paragraf 38). Bozma sonrasında yapılacak değerlendirmede cezanın yapısı değişebilir; kazanılmış hak yalnız toplam ceza miktarı bakımından korunmuştur.
Kaynaklar
Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 17. Ceza Dairesi, 2025/591 E., 2026/348 K., 02.03.2026, oybirliği, kesin (kaynak metinde UDF paragraf 15–39).
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2017/6-652 E., 2019/265 K., 26.03.2019 (Gaziantep BAM kararının 30 numaralı UDF paragrafında alıntılanmıştır).
