Tekerrür, kişinin önceki bir mahkûmiyetinin yeni suçta uygulanacak hükümler üzerindeki etkisini düzenler. 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 58. maddesinde tekerrür, eski kanundaki gibi cezanın artırılma nedeni olarak değil, koşullu salıverme süresini de etkileyen bir infaz rejimi olarak düzenlenmiştir. Tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için önceki hükmün kesinleşmesi ve ikinci suçun bu kesinleşmeden sonra işlenmesi yeterli olup cezanın infaz edilmiş olmasına gerek yoktur. Ancak infazdan sonra belirli bir süre geçerse tekerrür uygulanmaz: beş yıldan fazla süreyle hapis cezasında infazdan itibaren beş yıl, beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasında ise infazdan itibaren üç yıl geçmekle tekerrür hükümleri uygulanmayacaktır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2017/3-306 E., 2021/79 K., 04.03.2021, s. 3).
Para cezalarında işleyiş daha ayrı bir soruyu gündeme getirir: kesin nitelikteki para cezalarına ilişkin hükümler tekerrüre esas alınmaz. Bu yazıda bu sınır, iki Yargıtay kararı üzerinden ele alınmaktadır. Birinci kararda suç tarihi TCK yürürlüğe girmeden önce olan bir dosyada cezanın mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesi kanun yararına bozma ile kaldırılmış; ikinci kararda ise hapisten çevrilen bir adli para cezasının tekerrüre esas alınamayacağı Ceza Genel Kurulunca karara bağlanmıştır.
Mükerrirlere özgü rejimin bugünkü düzenlenmesi, cezanın ertelenmesi ve HAGB hesapları için İnfaz Hukukunda Hukuki Durum, Erteleme ve HAGB Şartları sayfasına bakılabilir. Denetimli serbestlik uygulaması ve yatar hesabındaki rolü için Denetimli Serbestlik Nedir sayfası yardımcı olabilir.
Tekerrür değerlendirmesinde hangi tarih esas alınır?
Kararda açıklanan çerçevede tekerrür hesabının merkezinde suç tarihi bulunur. Ceza Genel Kurulunun incelediği dosyada sanığın adli sicil kaydında iki ilam bulunmuş; her bir ilamın suç tarihi, kesinleşme tarihi ve infaz tarihi tek tek karşılaştırılarak, incelemeye konu suçun işlendiği tarihte tekerrür koşullarının oluşup oluşmadığı belirlenmiştir. Önceki hükümlerde “beş yıldan fazla hapis” ile “beş yıl veya daha az hapis ya da adli para” ayrımı yapılırken, hangi süre sınıfına girdiği ve infazın ne zaman gerçekleştiği bu ayrımın uygulanmasını belirlemiştir (Yargıtay CGK, 2017/3-306 E., 2021/79 K., s. 3).
Tekerrüre esas hükmün hangi kanun döneminde verildiği de ayrıca önem taşır. Suç tarihi ve tekerrüre esas hükümlülük TCK’nın yürürlüğe girdiği tarihten önceyse, yeni kanunun tekerrür düzenlemesinin uygulanma koşulları ayrıca incelenmelidir; bu konu aşağıdaki kanun yararına bozma örneğinde somutlaşmaktadır.
Suç tarihi TCK öncesi ise TCK 58 uygulanmaz: kanun yararına bozma örneği
Resmî belgede sahtecilik suçundan sanık hakkında ilk derece mahkemesince TCK’nın 204/1. maddesi gereğince 2 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına ve cezasının TCK’nın 58/6-7. maddesi uyarınca mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine karar verilmiştir. Kanun yararına bozma ihbarnamesinde, 5237 sayılı TCK’nın 58/2. maddesinde tekerrür hükümlerinin önceden işlenen suçtan dolayı beş yıldan fazla hapis cezasında infazdan itibaren beş yıl, beş yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında infazdan itibaren üç yıl geçtikten sonra uygulanmayacağı hatırlatılmış; sanığın üzerine atılı suç tarihi olan 16.06.2003 tarihi dikkate alınarak dosyadaki sabıka kaydının incelenmesinde tekerrüre esas bir mahkûmiyeti bulunmayan sanık hakkında verilen cezanın mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesinde isabet görülmediği belirtilmiştir (Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 2014/6588 E., 2014/6242 K., 02.04.2014, s. 1).
Daire, 01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren TCK’nın 7. maddesinin 2. fıkrasında suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise failin lehine olan kanunun uygulanıp infaz olunacağını, 3. fıkrasında ise hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverme ve tekerrürle ilgili olanlar hariç infaz rejimine ilişkin hükümlerin derhal uygulanacağını değerlendirmiştir. Ceza Genel Kurulunun 30.05.2006 gün ve 2006/5-147-149 sayılı kararında da açıklandığı üzere suç tarihinin ve tekerrüre esas alınan hükümlülüğün 01.06.2005 tarihinden önce olduğu ve TCK’nın lehe bulunduğunun kabul edildiği durumlarda TCK’nın 58. maddesinin uygulanma koşulları oluşmamaktadır. Bu gerekçelerle ilk derece mahkemesinin kararı CMK’nın 309. maddesi uyarınca bozulmuş; hüküm fıkrasında yer alan “sanığın tekerrüre esas sabıkaları bulunduğu anlaşıldığından, TCK’nın 58/6-7. maddesi uyarınca infazlarının yapılmasına” ilişkin bölüm çıkarılarak infazın bu şekilde yapılmasına karar verilmiştir. Karar 02.04.2014 gününde oybirliğiyle verilmiştir (Yargıtay 11. CD, 2014/6588 E., 2014/6242 K., s. 1).
Hapisten çevrilen adli para cezası tekerrüre esas olur mu?
Bu soru, Ceza Genel Kurulunun çözümlendiği uyuşmazlığın kendisidir: karar tarihi itibarıyla hapisten çevrili adli para cezasının tekerrüre esas olup olmadığı ve bu bağlamda TCK’nın 58/3. maddesi uyarınca seçimlik cezalardan hapis cezasının seçilmesinin zorunlu olup olmadığı. Dosyada sanık, kasten yaralama suçundan TCK’nın 86/2. maddesinde belirtilen seçimlik cezalardan hapis cezası seçilerek 3 ay 10 gün hapis cezasıyla cezalandırılmış; hükümde bu ceza 2.000 TL adli para cezasına çevrilmiş ve hüküm sanık tarafından temyiz edilmiştir. Sanığın sabıkasındaki bir ilamda, sahteliğini bilmeden kabul ettiği parayı bu niteliğini bilerek tedavüle koyma suçundan 2 ay 15 gün hapis cezası verildiği ve bunun 1.500 TL adli para cezasına çevrildiği görülmüştür; bu hüküm kesin niteliktedir. İlk derece mahkemesi, kesinleşme tarihi itibarıyla tekerrür için aranan 3 yıllık süre dolmadan incelemeye konu suçun işlendiğini belirterek hapisten çevrilen adli para cezasının tekerrüre esas olması nedeniyle önceki hükmünün yerinde olduğu sonucuna varmış ve bozmaya direnmiştir (Yargıtay CGK, 2017/3-306 E., 2021/79 K., s. 1–2).
Dosya üzerinde ilk inceleme yapan Yargıtay 3. Ceza Dairesi ise sanığın tekerrüre esas sabıka kaydı bulunmadığını belirterek, mükerrer olduğu gerekçesiyle TCK’nın 86/2. maddesindeki seçimlik cezalardan hapis cezasının seçilmesinin isabetsizliğini bozma nedeni yapmış; direnme kararının yerinde görülmemesi üzerine dosya, 3. Ceza Dairesinin 01.03.2017 tarihli ve 525-2067 sayılı kararıyla Yargıtay Birinci Başkanlığı aracılığıyla Ceza Genel Kuruluna gönderilmiştir (Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 16.03.2015 tarih ve 32746-9451 sayı; Yargıtay CGK, 2017/3-306 E., 2021/79 K., s. 1–2).
Genel Kurul incelemesinde sanığın adli sicilindeki iki ilam değerlendirilmiştir. Birinci ilamda sanığın 17.05.1998 tarihinde işlediği kasten öldürme suçundan 6 yıl 8 ay ağır hapis cezasıyla cezalandırıldığı; hükmün 15.02.1999 tarihinde kesinleştiği ve 13.01.2005 tarihinde yerine getirildiği görülmüş, incelemeye konu suç tarihi itibarıyla infaz tarihinden itibaren TCK’nın 58/2-a. maddesi uyarınca 5 yıllık sürenin geçtiği anlaşılmıştır. İkinci ilamda ise 01.02.2007 tarihinde işlenen suç nedeniyle sonuç olarak 1.500 TL adli para cezasıyla mahkûmiyete karar verildiği; hükmün 21.04.2009 tarihinde kesinleştiği ve 16.10.2009 tarihinde infaz edildiği belirlenmiştir. İncelemeye konu kasten yaralama suçunun 01.05.2011 tarihinde işlendiği, suç tarihi itibarıyla adli sicilde başka kayıt bulunmadığı görülmüştür (Yargıtay CGK, 2017/3-306 E., 2021/79 K., s. 3).
Para cezalarının kesinliği: CMUK 305 ve tarihsel sınırlar
Genel Kurul, tekerrüre esas alınan hükmün yargı yolu bakımından kesin olup olmadığını tarihsel olarak çözümlemiştir. 1412 sayılı CMUK’un temyizi kabil olan ve olmayan hükümleri düzenleyen 305. maddesinde, belirtilen miktar sınırları içindeki para cezalarına dair hükümler temyiz edilemez ve “bu suretle verilen hükümler tekerrüre esas olmaz” denilmektedir. 5219 sayılı Kanunla 21.07.2004 tarihinden itibaren kesinlik sınırı iki milyar liraya çıkarılmış; para cezalarına ilişkin bu sınırı düzenleyen bendin Anayasa Mahkemesinin 23.07.2009 tarihli ve 65-114 sayılı kararıyla iptal edilmesinin ardından 07.10.2010 tarihinden 6217 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 14.04.2011 tarihine kadar hem hapisten çevrilen hem de doğrudan verilen tüm adli para cezaları miktara bakılmaksızın temyize tabi olmuştur. 14.04.2011 tarihinden itibaren ise hapis cezasından çevrilenler hariç, sonuç olarak belirlenen 3.000 TL dâhil adli para cezalarında istinaf ve temyiz yolu kapalı hâle getirilmiştir (Yargıtay CGK, 2017/3-306 E., 2021/79 K., s. 3–5).
Genel Kurul ayrıca TCK’nın 50. maddesinde uygulamada asıl mahkûmiyetin çevrilen adli para cezası olduğunun yazılmasına karşın, bu hükmün uygulanmasının kanun yollarına başvurmada engel teşkil etmeyeceğine ilişkin bir düzenlemenin bulunmamasını dikkate alarak, kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezaya seçenek olarak hükmedilen ya da doğrudan hükmedilen iki milyar lirayı (2.000 TL) aşmayan adli para cezalarına ilişkin hükümlerin kesin nitelikte olduğunu belirtmiştir (Yargıtay CGK, 2017/3-306 E., 2021/79 K., s. 5).
Somut olay bu açıklamalar ışığında değerlendirilmiştir: ilk derece mahkemesinin sanığı hapisten çevrili 1.500 TL adli para cezasıyla mahkûmiyetine ilişkin hükmü, verildiği tarihte yürürlükte bulunan CMUK’un 305. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca miktar itibarıyla kesin nitelikte olduğundan temyiz imkânı bulunmamakta ve sanık hakkında TCK’nın 58/3. maddesinin uygulanmasına esas alınamamaktadır. Bu itibarla, suç tarihi itibarıyla tekerrüre esas sabıkası bulunmayan sanık hakkında mükerrer olduğu gerekçesiyle seçimlik cezalardan hapis cezasının seçilmesi isabetsiz görülmüş ve ilk derece mahkemesinin direnme hükmü bozulmuştur. Dosyanın Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdisine karar verilmiş ve müzakere 04.03.2021 tarihinde oybirliğiyle sonuçlanmıştır (Yargıtay CGK, 2017/3-306 E., 2021/79 K., s. 5–6).
Bu iki karar birlikte okunduğunda tekerrür uygulamasının üç ayrı süzgeçten geçtiği görülür: önceki hükmün tekerrüre esas alınıp alınamayacağı (kesinlik ve yargı yolu incelemesi), sürenin dolup dolmadığı (suç tarihi, kesinleşme ve infaz tarihleri) ve uygulanacak kanun dönemi (lehe kanun). Her dosyada bu üç soru ayrı ayrı sorulmalıdır; tek başına “sabıka var” tespiti tekerrür sonucunu doğurmaz.
Sıkça sorulan sorular
Hapisten çevrilen adli para cezası tekerrüre esas olur mu?
Kararın somut olayında hayır sonucuna varılmıştır. Sanığın sabıkasındaki 1.500 TL tutarındaki hapisten çevrili adli para cezasına ilişkin hüküm, verildiği tarihte yürürlükte bulunan CMUK’un 305. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca miktar itibarıyla kesin nitelikte olduğundan temyiz imkânı bulunmadığı ve sanık hakkında TCK’nın 58/3. maddesinin uygulanmasına esas alınamayacağı kabul edilmiştir (Yargıtay CGK, 2017/3-306 E., 2021/79 K., 04.03.2021, s. 6).
Tekerrür için önceki cezanın infaz edilmiş olması şart mı?
Hayır. Tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için önceki hükmün kesinleşmesi ve ikinci suçun kesinleşmeden sonra işlenmesi yeterli olup cezanın infaz edilmiş olmasına gerek bulunmamaktadır; ancak infazdan sonra beş yıldan fazla hapis cezasında beş yıl, beş yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında üç yıl geçmesiyle tekerrür uygulanmaz (Yargıtay CGK, 2017/3-306 E., 2021/79 K., s. 3).
Eski kanun döneminde işlenen suçta TCK 58 uygulanır mı?
Suç tarihinin ve tekerrüre esas alınan hükümlülüğün 01.06.2005 tarihinden önce olduğu ve TCK’nın lehe bulunduğunun kabul edildiği durumlarda TCK’nın 58. maddesinin uygulanma koşulları oluşmaz. Resmî belgede sahtecilik dosyasında atılı suç tarihi 16.06.2003 olduğundan ve sanığın tekerrüre esas mahkûmiyeti bulunmadığından, cezanın mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine ilişkin hüküm fıkrası bölümü çıkarılarak hüküm bozulmuştur (Yargıtay 11. CD, 2014/6588 E., 2014/6242 K., 02.04.2014, s. 1).
Tekerrür bugünkü düzenlemede cezayı artırır mı?
Hayır. Tekerrür, 765 sayılı eski kanunda cezanın artırım nedeni olarak öngörülmüş iken yeni sistemde koşullu salıverme süresini de etkileyecek şekilde bir infaz rejimi olarak düzenlenmiştir (Yargıtay CGK, 2017/3-306 E., 2021/79 K., s. 3). Bu nedenle tekerrür değerlendirmesinin sonucu, ceza miktarından çok infaz rejiminde ve mükerrirlere özgü hükümlerde görülür.
Kaynaklar
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 2014/6588 E., 2014/6242 K., 02.04.2014 (kaynak metinde s. 1).
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2017/3-306 E., 2021/79 K., 04.03.2021 (kaynak metinde s. 1–6).
