Konut dokunulmazlığının ihlali suçundan mahkûmiyetle sonuçlanan bir dosyada, bölge adliye mahkemesinin suçu istinaf aşamasında yağma teşebbüsüne dönüştüren bozma kararı, Yargıtay Ceza Genel Kurulu tarafından hükümsüz sayılmıştır. Genel Kurul, bölge adliye mahkemesinin bozma yetkisinin Ceza Muhakemesi Kanununda tahdidi olarak sayılan hâllerle sınırlı olduğunu, bu sınırlar dışındaki bozma kararlarının ve bunlara dayanılarak kurulan hükümlerin hukuka açık ve ağır aykırılıkla sakat olduğunu belirtmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2024/6-490 E., 2025/197 K., 30.04.2025, UDF paragraf 110–120).
Olay ve ilk hüküm
Olay, öğrenci yurdunda aynı odada kalan kişilere karşı gerçekleşmiştir. Sanığın, olay gecesi yurda pencereden tırmanıp girdiği, elinde tığ bulunduğu odadaki kişilere para ve cep telefonlarını istediği, bağırıkları hâlinde elindeki tığı gözlerine sokacağını ve öldüreceğini söyleyerek tehdit ettiği, odalarda yaklaşık iki saat kaldığı ve başka bir odada kalan tanığın sanığı görüp bağırması üzerine yurttan kaçtığı değerlendirilmiştir (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 31).
Bu olayda ilk derece mahkemesi, sanığı konut dokunulmazlığının ihlali suçundan TCK 116/4 uyarınca 1 yıl 6 ay hapis, silahla tehdit suçundan TCK 106/2-a ve 43/2 uyarınca 2 yıl 16 ay hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Hüküm, sanık, müdafi ve katılanlar vekili tarafından istinaf edilmiştir (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 31, 106).
TCK 116, konutta ihlal hâlinde suçun cezasını ağırlaştıran nitelikli hâli düzenler; dosyada uygulanan 116/4 ise konut dokunulmazlığının ihlali bakımından en ağır sonuç doğuran fıkradır. Sanığın aynı olayda silahla tehditten de mahkûm edilmesi üzerine, tehdit suçunun genel çerçevesi için tehdit ve hakaret suçları (TCK 106, 125) sayfasına bakılabilir.
İstinafta nitelendirmenin değişmesi: yağma teşebbüsü
Dosyayı inceleyen Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 13. Ceza Dairesi, 18.03.2021 tarihli ve 437-388 sayılı kararıyla, sanığın eyleminin kül hâlinde TCK 149/1-a, d ve h bentlerinde belirtilen yağmaya teşebbüs ile TCK 109/2, 109/3-a, f ve 110. maddelerinde belirtilen kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu oluşturduğunu kabul ederek, delillerin takdirinde yanılgı olduğu gerekçesiyle ilk derece hükümlerini bozmuştur (Ankara BAM 13. Ceza Dairesi, 18.03.2021, 437-388; Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 31–32, 106).
Bozma kararına uyan ilk derece mahkemesi, bu kez sanığı teşebbüs aşamasında kalan nitelikli yağma suçundan beş kez 8 yıl hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Bu hükümler istinaf yoluna götürülmüş; Ankara BAM 13. Ceza Dairesi 28.09.2021 tarihli ve 1459-1798 sayılı kararıyla istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Karar sanık müdafii tarafından temyiz edilmiş, Yargıtay 6. Ceza Dairesi 03.06.2024 tarihli ve 12549-7092 sayılı kararıyla oy çokluğuyla bozmuştur (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 33–34, 107–108).
Bölge adliye mahkemesi hangi hâllerde bozma kararı verebilir?
Genel Kurul, uyuşmazlığı çözmeden önce Yargıtay İç Yönetmeliği’nin 27. maddesi uyarınca bir ön sorun olarak, bölge adliye mahkemesinin nitelendirme değişikliği gerekçesiyle bozma kararı verip veremeyeceğini değerlendirmiştir (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 39–40, 109).
Kararda açıklanan çerçeve şöyledir: CMK 280/1 uyarınca bölge adliye mahkemesi hükmü ancak iki hâlde bozabilir. Bunlardan ilki, ilk derece kararında CMK 289/1’in (g) ve (h) bentleri hariç diğer bentlerinde sayılan mutlak hukuka aykırılık nedeninin bulunması; ikincisi, soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmediğinin ya da ön ödeme ve uzlaştırma usulünün uygulanmadığının anlaşılmasıdır. Bozma yetkisi bu hâllerle sınırlıdır; suçun nitelendirilmesine ilişkin uyuşmazlık bu sayım içinde yer almaz (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 53–57, 95–97).
Genel Kurul bu sınırlamanın gerekçelerini de kararına işler: bölge adliye mahkemesi kural olarak bir ıslah mahkemesidir; hukuka aykırılık saptadığında esastan karar vererek hükmü kendisi düzeltmelidir. Buna karşılık BAM’ın bozma kararına direnilemez (CMK 284) ve bozma kararları CMK 286/1 uyarınca temyiz de edilemez. Bu yüzden kanunda öngörülmeyen bir nedenle bozma kararı verilmesi, tarafları üst mahkemede yargılanma teminatından yoksun bırakabilmekte ve sanığın temyiz hakkını kısıtlayabilmektedir (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 88, 91–94, 98–100).
Kararda, Anayasa Mahkemesinin 09.01.2025 tarihli ve 2023/33667 sayılı bireysel başvuru kararına da atıf yapılmıştır. O olayda istinaf dairesi kanunda öngörülmüş hâller dışında bozma kararı vermiş, bunun sonucunda başvurucunun temyiz kanun yoluna başvurma hakkı elinden alınmış; Anayasa Mahkemesi bunu adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemeye erişim hakkı ihlali saymıştır (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 101).
Genel Kurulun sonucu
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, TCK’nın 36. maddesindeki gönüllü vazgeçme hükümlerinin uygulanma koşullarının oluşmadığı görüşüyle CMK’nın 308. maddesi uyarınca itiraz yoluna başvurmuş; 6. Ceza Dairesi 16.09.2024 tarihli ve 4007-9015 sayılı kararıyla itiraz nedenlerini yerinde görmeyerek dosyayı Ceza Genel Kuruluna göndermiştir (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 36–37). Bu gerekçelerle Ceza Genel Kurulu, itirazı değişik gerekçeyle kabul etmiş ve kararını oy birliğiyle vermiştir. Kararın numaralı bentlerine göre: Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 03.06.2024 tarihli ve 12549-7092 sayılı bozma kararı kaldırılmıştır. Ankara BAM 13. Ceza Dairesinin 18.03.2021 tarihli ve 437-388 sayılı bozma kararı ile bu bozmaya dayanılarak ilk derece mahkemesince kurulan yağma teşebbüsü hükümleri, görevsiz mahkemece verilmiş olmaları nedeniyle hukuka açık ve ağır aykırılıkla sakat bulunduklarından hükümsüz sayılmıştır. Dosya, ilk derece mahkemesinin konut dokunulmazlığının ihlali ve silahla tehdit suçlarından verdiği hükümler yönünden, gerekiyorsa CMK 280/2 de gözetilerek istinaf incelemesi yapılıp hüküm kurulması için Ankara BAM 13. Ceza Dairesine gönderilmiştir (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 110–120).
Böylece dosya, başlangıçtaki TCK 116/4 uygulamasını içeren hükümlerin istinafta esasen incelenmesi noktasına dönmüştür. Genel Kurul, kararda ayrıca, sanığın eyleminin gönüllü vazgeçme (TCK 36) hükümleri bakımından değerlendirilip silahla tehdit ve konut dokunulmazlığının ihlali mi yoksa yağma teşebbüsü mü oluşturduğu yönündeki asıl uyuşmazlığın, ön sorun nedeniyle incelenmediğini belirtmiştir (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 113).
Bu karar konut dokunulmazlığı dosyaları için ne anlama geliyor?
Kararın somut çıkarı, suçun nitelendirmesine ilişkin bir uyuşmazlığın bölge adliye mahkemesince bozma kararıyla değil, esastan karar verilmek suretiyle çözülmesidir. Konut dokunulmazlığının ihlali ile yağma, hürriyetten yoksun bırakma gibi başka suçlar arasında ayrım yapılması gerektiği düşünüldüğünde, istinaf dairesi bu değerlendirmeyi CMK 280/2 uyarınca esasta yapar; nitelendirme değişikliği tek başına dosyayı geri gönderme nedeni değildir (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 95–97, 110–113). Dosyanın esas incelenmesi Ankara BAM’da sürdüğü için olaydaki nihai nitelendirme bu karar kapsamında kesinleşmiş değildir.
Sıkça sorulan sorular
Bölge adliye mahkemesi hangi hâllerde bozma kararı verebilir?
Yalnızca iki hâlde: ilk derece kararında CMK 289/1’in (g) ve (h) bentleri hariç bentlerinde sayılan mutlak hukuka aykırılık nedeninin bulunması ya da soruşturma/kovuşturma şartının, ön ödeme ve uzlaştırma usulünün uygulanmadığının anlaşılması (CMK 280/1-e, f). Suçun nitelendirilmesine ilişkin uyuşmazlık bu sayım içinde değildir; bunda esastan hüküm kurulmalıdır (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 95–97).
İstinaf aşamasında suçun nitelendirmesi değiştirilebilir mi?
Değiştirilebilir; ama yolu esastan karardır. Bu dosyada bölge adliye mahkemesi konut dokunulmazlığının ihlali ve silahla tehdit hükümlerini yağma teşebbüsüne dönüştürmek için bozma yoluna gitmiş, Ceza Genel Kurulu bu bozmayı ve dayandığı hükümleri hükümsüz saymıştır (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 31–33, 118).
BAM’ın kanunda öngörülmeyen nedenle verdiği bozma kararına karşı ne yapılabilir?
Bozma kararı direnilemez ve temyiz edilemez (CMK 284, 286/1). Ceza Genel Kurulu bu durumda bozma kararını ve ona dayanan hükümleri görevsiz mahkeme kararları olarak hükümsüz saymıştır. Anayasa Mahkemesi de benzer bir olayda mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 98–101, 118).
Genel Kurul olayda gönüllü vazgeçme konusunu değerlendirdi mi?
Hayır. Sanığın eyleminin TCK 36 kapsamında gönüllü vazgeçme bakımından incelenip silahla tehdit ve konut dokunulmazlığının ihlali mi yoksa yağma teşebbüsü mü oluşturduğu yönündeki asıl uyuşmazlık, bozma yetkisine ilişkin ön sorun nedeniyle değerlendirilmemiştir (Yargıtay CGK, 2024/6-490 E., 2025/197 K., UDF paragraf 113).
Kaynaklar
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2024/6-490 E., 2025/197 K., 30.04.2025, oy birliği (kaynak metinde UDF paragraf 1–120; olay ve hükümler UDF 31, istinaf süreci UDF 31–37, gerekçe UDF 88–104, sonuç UDF 114–120).
Anayasa Mahkemesi, 09.01.2025, B. No: 2023/33667 (kaynak metinde UDF paragraf 101 içinde atıfla anılan karar).
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 36, 106, 109, 116, 149; 5271 sayılı CMK m. 280, 284, 286, 289 (kaynak metinde UDF paragraf 45–87 arasındaki aktarımlar).
