Kamyonundan karayoluna düşen strafor balyasının arkasında seyreden motosikletlinin üzerine düşmesiyle sonuçlanan ve taksirle yaralanmaya yol açan olayda, Yargıtay Ceza Genel Kurulu sürücünün bilinçli taksirle hareket ettiği değerlendirmesini yapan direnme hükmünü onamıştır. Genel Kurul için ayırıcı ölçüt, sürücünün yaralanma sonucunu öngörüp öngörmediğidir; yükü emniyetle bağlamama ve örtmemenin zaman ile emek tasarrufu sağladığı, geçmiş deneyimlerin şanslı sonuçlandığı bir taşıma yönteminin sürüldüğü, bunun da riskin bilinerek gözlendiğini gösterdiği kabul edilmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2017/12-463 E., 2018/20 K., 23.01.2018, kaynak metin s. 6).
Olay ve yargılama süreci
Olay, bir kamyonun şehir içi yolda orta şeritte seyrettiği sırada gerçekleşmiştir. Kamyonun taşıdığı strafor balyalarından biri arkada sağ şeritte motosikletiyle ilerleyen katılanın üzerine düşmüş; motosikletli direksiyon hâkimiyetini kaybederek bariyerlere çarpmış ve hayati tehlike geçirecek, kemik kırığı oluşacak ve organlarından birinin işlevini yitirecek şekilde yaralanmıştır. Katılan, olayı kırmızı renkli bir kamyonetin arkasındaki straforun uçarak kafasına düşmesi biçiminde anlatmış, aracın tam arkasında değil çaprazında bulunduğunu beyan etmiştir. Sanık ise böyle bir olayı hatırlamadığını ve kazaya sebebiyet vermediğini savunmuştur (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 4).
İlk derece mahkemesi, sanığı taksirle bir kişinin yaralanmasına neden olma suçundan TCK 89/1, 22/3, 89/3-b, 62, 52/1-2-4 ve 63. maddeleri uyarınca adli para cezasıyla cezalandırmış; yargılama, direnme usulüne göre Yargıtay’a taşınan bir uyuşmazlığa dönüşmüştür (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 1).
Önce Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 19.12.2013 tarihli ve 18853-30120 sayılı kararıyla, sanığın yüklediği straforların düşebileceğini öngöremediği gerekçesiyle bilinçli taksir koşullarının oluşmadığı gözetilmeden fazla ceza tayin edilmesini isabetsiz saymış ve hükmü bozmuştur. İlk derece mahkemesi bozmaya uymayıp direnme hükmü kurmuştur: motosikletli kendi şeridinde seyrettiğinden ve kazayı önlemeye yönelik bir tedbir alması beklenemeyeceğinden ona atfı kabil bir kusur bulunmadığı, buna karşılık yüklü seyreden sürücünün straforun karayoluna düşüp sekerek arkadan gelenlere çarpabileceğini öngörebileceği, dolayısıyla bilinçli taksir hükümlerinin uygulanarak TCK 22/3 uyarınca cezada artırım yapılması gerektiği ifade edilmiştir (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 1–3).
Direnme hükmü sanık müdafii tarafından temyiz edilmiş; Cumhuriyet Başsavcılığının onama istekli tebliğnamesiyle dosya önce Ceza Genel Kurulunun 07.12.2016 tarihli ve 633-787 sayılı kararıyla, 6763 sayılı Kanunla 5320 sayılı Kanuna eklenen geçici 10. madde uyarınca direnen daireye gönderilmiş; 12. Ceza Dairesi 13.03.2017 tarihli ve 78-1878 sayılı kararıyla direnme kararının yerinde görülmediğini bildirerek dosyayı yeniden Birinci Başkanlığa göndermiştir. Böylece uyuşmazlık Ceza Genel Kurulunda çözülmüştür (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 3).
Basit taksir ve bilinçli taksir ayrımı
Karar, taksirin TCK 22/2’de “dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın, suçun yasal tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi” olarak tanımlandığını hatırlatır ve taksirli suçlarda aranması gereken koşulları sayar: fiilin taksirle işlenebilen bir suç olması, hareketin iradi olması, sonucun istenmemesi, hareket ile sonuç arasında nedensellik bağı bulunması ve sonucun öngörülebilir olmasına rağmen öngörülmemiş olması (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 4–5).
Bilinçli taksir ise TCK 22/3’te “kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi” olarak tanımlanmıştır. Bu durumda taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarıya kadar artırılır. Basit taksir ile bilinçli taksiri ayıran ölçüt nettir: basit taksirde fail öngörülebilir neticeyi öngörmemiş, bilinçli taksirde ise öngörmüştür. Neticeyi öngördüğü hâlde gerçekleşmeyeceğine güvenen failin bu güveninin dayanağı şans, bilgi, beceri, yetenek, tecrübe gibi etkenler olabilir; fakat neticeyi öngören kimse, ne olursa olsun bu sonucu meydana getirecek bir harekette bulunmamakla yükümlüdür (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 5–6).
Karar ayrıca 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 65/1-d maddesine işaret eder: karayolu yapısı ve kapasitesi ile trafik güvenliği bakımından tehlikeli olabilecek tarzda yükleme yapılması yasaktır (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 6). Yargılamada direnme hükmü, Genel Kurulun yol inşaatına dolgu malzemesi taşıyan bir kamyonla ilgili, 06.10.2009 gün ve 189-220 sayılı emsal kararına da dayanmış; o olayda kasayı aşacak ve örtüsüz şekilde yük yapılmasının, sarsıntının etkisiyle yükün düşüp yol kenarındakilere çarpabileceğinin sürücüce öngörülmesi gerektiği, buna rağmen hatalı taşıma yönteminin zaman ve emekten tasarruf sağlaması ile geçmiş deneyimlerin şanslı sonuçlanmasıyla riskin gözlendiği sonucuna varılmıştır (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 2).
Genel Kurulun değerlendirmesi ve sonucu
Genel Kurul, somut olayı bu ölçütlere göre değerlendirmiştir. Kamyon kasasında taşınan hafif malzemenin düşmesini önleyecek herhangi bir tedbir alınmadan yola çıkılması hâlinde, sarsıntının, rüzgârın ya da başka bir faktörün etkisiyle straforların düşebileceğinin ve başka araçlara veya motosikletlerle seyreden kişilere çarparak yaralanmaya yol açabileceğinin sürücü tarafından da öngörülmesi gereken bir husus olduğu belirtilmiştir. Buna rağmen hatalı taşıma yönteminin zaman ve emekten tasarruf sağlaması ve bu yönteme ilişkin geçmiş deneyimlerin şanslı sonuçlanması gibi nedenlerle sürücünün istemediği neticenin meydana gelmeyeceği inancıyla hareket ettiği anlaşıldığından, sonucun TCK 22/3 kapsamında öngörüldüğü ancak istenmediği, dolayısıyla bilinçli taksirin bulunduğu kabul edilmiştir (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 6).
Bu değerlendirme ile ilk derece mahkemesinin direnme gerekçesi isabetli bulunmuş ve direnme kararı onanmıştır. Genel Kurul üç üyesi, bilinçli taksirin koşullarının oluşmadığı görüşüyle çoğunluğa katılmamış ve karşı oy kullanmıştır (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 6, 9).
Kararın ikinci uyuşmazlığı cezanın infazıyla ilgilidir. Hükümde, adli para cezasının taksitlerden birinin ödenmemesi hâlinde kalan kısmın tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceğinin ihtar edildiği yer alıyordu. Genel Kurula göre, ödenmeyen adli para cezasının önce kamuya yararlı bir işte çalıştırma yoluyla denetimli serbestlik tedbiri altında infazını öngören sonraki mevzuat değişikliği, TCK 52/4’teki ihtar düzenlemesinin uygulanma imkânını ortadan kaldırmamaktadır; ayrıca 5275 sayılı Kanunun 106. maddesinin 5. fıkrası uyarınca bu hüküm ilamda yazılmasa ve ihtar edilmese bile Cumhuriyet Başsavcılığınca resen uygulanır. Bu nedenle ihtar ibaresinin hükümden çıkarılmasına gerek bulunmamıştır. Bu konuda da iki üye karşı oy kullanmıştır (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 6–9).
Genel Kurul, 23.01.2018 tarihli müzakeresinde her iki uyuşmazlık bakımından oy çokluğuyla karar vermiş ve dosyayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 9). Bilinçli taksirde kast bulunmadığı hatırlanmalıdır; kasıtlı yaralamada fail sonucu bilerek ve isteyerek hareket eder. Bu iki rejim arasındaki farkın yaralama suçundaki yansımaları için kasten yaralamada ceza ve savunma sayfasına bakılabilir. Aynı olay hukuk tarafında tazminat davasına da konu olabilir; trafik kaynaklı zararlar için iş kazası veya trafik kazası durumunda tazminat sayfası incelenebilir.
Sıkça sorulan sorular
Basit taksir ile bilinçli taksir arasındaki fark nedir?
Basit taksirde fail, öngörülebilir olduğu hâlde sonucu öngörmemiştir; bilinçli taksirde ise sonucu öngörmüş, fakat istememiştir. Bilinçli taksirde fail, gerçekleşmeyeceğine şansına, becerisine veya tecrübesine güvenerek hareket etmektedir ve TCK 22/3 uyarınca ceza üçte birden yarıya kadar artırılır (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 5–6).
Kamyonun yükünden düşen malzemenin yarattığı kazada sürücü bilinçli taksirle sorumlu olabilir mi?
Bu kararda evet. Yükün düşmesini önleyecek tedbir alınmadan yola çıkılması hâlinde malzemenin sarsıntı veya rüzgâr etkisiyle düşüp başkalarına çarpabileceğinin sürücüce öngörülmesi gerektiği, hatalı taşıma yönteminin sağladığı zaman ve emek tasarrufu ile şanslı geçmiş deneyimlerin riskin gözlendiğini gösterdiği kabul edilmiştir (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 6).
Kendi şeridinde seyreden mağdurun kusuru sonucu değiştirir mi?
Bu olayda değiştirmemiştir. Kararda, kaza öncesi kendi şeridinde seyreden ve kazayı önlemeye yönelik bir tedbir alması beklenemeyen motosikletliye atfı kabil bir kusur bulunmadığı belirtilmiştir. Genel Kurulın genel çerçevesine göre ise mağdurun taksirli davranışı, nedensellik bağını kesmediği sürece failin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 3, 5).
Direnme hükmü Yargıtayca nasıl denetlenir?
Özel Daire ile yerel mahkemenin kararı aynı sonuçta buluşmazsa dosya Ceza Genel Kuruluna gider. Bu dosyada 12. Ceza Dairesi direnme kararının yerinde görülmediğini bildirmiş, Ceza Genel Kurulu ise bilinçli taksir değerlendirmesini isabetli bularak direnme kararını onamıştır (Yargıtay CGK, 2017/12-463 E., 2018/20 K., s. 3, 6, 9).
Kaynaklar
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2017/12-463 E., 2018/20 K., 23.01.2018, oy çokluğu; Tebliğname 2014/288290; kararı veren daire 12. Ceza Dairesi (kaynak metinde s. 1–9; olay ve savunmalar s. 4, taksir değerlendirmesi s. 4–6, direnmenin onanması s. 6 ve 9, ihtar uyuşmazlığı s. 6–8).
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 06.10.2009 gün ve 189-220 sayılı emsal karar (kaynak metinde s. 2 içinde aktarıldığı üzere; isim, plaka ve yer ayrıntıları bu yazıya alınmamıştır).
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 22, 52, 62, 63, 89; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 65/1-d; 5275 sayılı Kanun m. 106/3, 106/5 (kaynak metinde s. 4–8 arasındaki aktarımlar).
