Türk Ceza Kanunu’nun 148. maddesinin ikinci fıkrası, sadece cebir veya tehditle mal almayı değil, mağduru borç altına sokabilecek belgeleri vermeye mecbur etmeyi de yağma sayar. Bir kişinin cebir veya tehdit altında senet imzalaması, mevcut bir senedin teslim edilmesi ya da imhasına karşı koyamaması hâlinde aynı ceza öngörülen senet yağması gündeme gelir (5237 sayılı TCK m. 148/2, Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararında alıntılı). Peki cebir veya tehditle tapuda devir yaptırılan bir taşınmaz nasıl değerlendirilir? Bu soruyu Yargıtay Ceza Genel Kurulu, taşınmazın kendisinin değil tapu senedinin yağmanın konusu olduğu yönünde cevaplamıştır (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., 30.03.2021, s. 21–22).
Bu yazı, Genel Kurulun somut olayındaki anlatım derlenerek zorla imzalatılan senet ile zorla devrettirilen taşınmazın yağma kapsamını açıklar. Yağma suçunun temel şekli ve cezası için yağma suçu ve cezası (TCK 148) sayfasına bakılabilir; bu yazı o genel anlatımı, senet ve taşınmaz devri özel hâlleriyle derinleştirir.
Genel Kurul dosyasında olay, bir alışveriş merkezinin güvenlik ve otopark işletmeciliğini üstlenen sanıklar ile merkezin iş yerlerinin kayıtlı olduğu şirket yöneticisi arasındaki çekişmedir. Sanıklar önce bazı iş yerlerini çek karşılığı satın almış, ancak çekleri ödemeden geri alarak bedeli ödememişlerdir. Daha sonra üç iş yerini daha satın almak istediklerinde reddedilince iş yerlerinin duvarlarını yıkarak tek dükkan hâline getirip işgal etmişler, aracılar vasıtasıyla “bu yerlerin bize satılacağı, aksi hâlde almasını bilecekleri” yönünde tehdit göndermişler ve yöneticinin aracına tuğla atılmasını sağladıkları iddia edilmiştir. İlk derece mahkemesi tamamlanmış nitelikli yağma ve dolandırıcılıktan hüküm kurmuş, Özel Daire bu hükümleri onamış, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise itiraz yoluna başvurmuştur (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., s. 1–3, 13–16).
Senet yağması nedir? TCK 148/2 kapsamı
TCK 148’nin ikinci fıkrasında sayılan hâller şunlardır: mağdurun, kendisini veya başkasını borç altına sokabilecek bir senedi vermeye, böyle bir senedin alınmasına karşı koymamaya, ileride senet hâline getirilebilecek bir kâğıdı imzalamaya veya var olan bir senedi imha etmeye ya da imhasına karşı koymamaya mecbur edilmesi. Bu davranışlardan herhangi biri cebir veya tehditle gerçekleştirildiğinde temel yağmayla aynı ceza verilir (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., s. 20).
Dikkat edilirse koruma yalnızca düzenlenmiş bir senedi değil, senet olma potansiyeli taşıyan kâğıtları ve mevcut senedin yok edilmesini de kapsar. Zorla imzalatılan senet, zorla teslim alınan senet ve zorla imha ettirilen senet üçü aynı fıkra içinde yer alır. Amaç, mağdurun iradesini cebir veya tehditle kırarak onu borçlu konumuna sokmak ya da borçlu kaldığı belgeyi elinden almaktır.
Cebir veya tehditle tapu devri neden “senet yağması” olur?
Genel Kurul, taşınmaz devrinin hangi suç tipine uygacağını adım adım kurmuştur. Önce madde gerekçesine başvurur: madde metninde “mal” denilse de gerekçede yağmanın konusunun taşınır mal olduğu açıkça ifade edilmiştir. Ayrıca birçok Ceza Genel Kurulu kararında belirtildiği üzere yağma, tehdit veya cebir ile hırsızlık suçlarının bir araya gelmesiyle oluşan bileşik bir suçtur; hırsızlık ise TCK 141’de yalnızca taşınır mallara karşı işlenebilir. Bu nedenle taşınmazların yağma suçuna konu olamayacağı kabul edilmiştir (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., s. 21–22).
Buna karşılık taşınmaz, tapu sicili üzerinden devredilebilir. Kararda bu ayrım iki örnekle somutlaştırılır: bir kimseyi tehdit ederek arsasını veya dairesini sattırıp parasını alan failin suç konusu, sattırılan taşınmaz değil, taşınmazın satışından elde edilen paradır. Fail cebir veya tehditle mağduru taşınmazı tapu sicilinden kendisi veya bir başkası üzerine devretmeye zorlarsa suçun konusu yine taşınmaz olmaz; taşınmazın mülkiyetini geçiren ve taşınır nitelikte olan tapu senedidir. Çünkü tapuda devir işlemi yapılmaksızın taşınmazın mülkiyetinin geçmesi mümkün değildir. Mülkiyeti geçiren işlem tapu senedinin düzenlenmesi olduğuna göre, cebir veya tehditle tapu senedinin alınması TCK 148/2’de düzenlenen senedin yağmasını oluşturur (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., s. 21–22).
Kararda ayrıca, taşınmazın yağmaya konu olabilmesi için tapu kaydının, yani mülkiyet belgesinin devrinin ya da mülkiyet belgesinin devrine yarayan vekaletname, feragat gibi başka bir belgenin alınmasının gerektiği belirtilmiştir (s. 2; CGK değerlendirmesi s. 22–23). Yani senet yağması yalnızca imzalama anında değil, devir işlemini sağlayacak yetki belgelerinin zorla alınmasında da gündeme gelir.
Genel Kurulun incelediği somut olay
Dosyada sanıkların, merkezin yöneticisiyle tanıştıktan sonra banka kredisi kullanarak bir iş yeri satın aldıkları, daha sonra iki iş yeri daha almak için anlaştıkları ve karşılığında nakit ile bir bankaya ait üç çek verdikleri anlaşılmıştır. Satış yapıldıktan sonra sanıkların, kredinin çıktığını söyleyerek çekleri geri almalarını istedikleri; yöneticinin talimatıyla muhasebecisi çekleri teslim etmiş ancak çeklerin delinmiş ve iptal edilmiş hâlde gösterilmesi üzerine bedel ödenmemiştir. Daha sonra sanıklar üç iş yerini daha satın almak istemiş, reddedilince duvarları yıkarak işgal etmişler, tehdit göndermeye devam etmişlerdir (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., s. 3–5, 13–15).
İlk derece mahkemesi, sanıkların yöneticiye yönelik eylemini silahla, birden fazla kişi tarafından, işyerinde ve suç örgütünün korkutucu gücünden yararlanılarak işlenen tamamlanmış nitelikli yağma olarak kabul etmiş; çeklerin geri alınması eylemi yönünden de dolandırıcılıktan hüküm kurmuştur. Özel Daire bu mahkûmiyet hükümlerini onamıştır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise itirazında, suça konu iş yerlerinin tapuda kayıtlı kaldığını ve tapu kayıtlarının sanıklara veya gösterdikleri kişilere zorla devredilmediğini, taşınmazlara fiilen el atılmasının yağmanın tamamlanması için yeterli olmadığını, eylemin teşebbüs aşamasında kaldığını ileri sürmüştür (s. 1–2, 13–16).
Teşebbüs mü, tamamlanmış yağma mı?
Genel Kurul çoğunluğu, Başsavcılığın ayrımını benimsemiştir. Kararda, sanıkların iş yerlerinin tapudan devrinin yapılmasına yönelik tehdit ettiklerinin ancak tapu devirlerinin yapılmadığının, sanıklar tarafından iş yerlerine fiilen el atılmış olmasının da yağma suçunun tamamlanması için yeterli olmayacağının belirtilerek sanıklara atılı nitelikli yağma suçunun teşebbüs aşamasında kaldığı kabul edilmiştir. Bu nedenle tamamlanmış nitelikli yağmadan kurulan mahkûmiyet hükümleri bozulmuştur (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., s. 22–24).
Dolandırıcılık yönünden de Genel Kurul ayrı bir sonuç çıkarmıştır: çeklerin, bankadan paranın alınabilmesi için ibraz edilmesi gerektiği söylenerek geri alınması ancak karşılığının ödenmemesi, hileli davranış oluşturacak nitelikte görülmemiş; davranışın basit bir yalan kaldığı, taraflar arasındaki ihtilafın hukuki nitelikte olduğu ve dolandırıcılığın unsurlarının oluşmadığı kabul edilerek bu yöndeki hükümler de bozulmuştur. Sanığın eyleminin resmî belgeyi bozmak, yok etmek veya gizlemek suçunu oluşturabileceği ve bu hususun karar yerinde tartışılması gerektiği belirtilmiştir (s. 19–20).
İşgal, duvar yıkma ve tehdit somut olayda gerçekten var olmuştur; ancak tamamlanmış yağma için aranan sonuç, yani mülkiyet belgesinin devri gerçekleşmemiştir. Teşebbüs hükümlerinin uygulanması ceza yönünden farklı sonuç doğurur; bu yüzden tapu kaydının devredilip devredilmediği her dosyada ayrıca incelenir.
Oy çokluğu ve “Değişik gerekçeyle kabul”
Genel Kurulun kararı tümüyle oy birliği değildir. Bir üye, sair tehdit ile yağma suçunun işlenemeyeceğini, olaydaki tehdit cümlesinin sair tehdit niteliğinde olduğunu ve sanıklara atılı nitelikli yağma suçunun unsurları itibarıyla oluşmadığını savunarak bu düşüncesiyle oy kullanmıştır. Sonuç bölümünde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazının kabulü, Özel Daire onama kararının kaldırılması ve cezaların infazlarının durdurulması oy birliğiyle karara bağlanmış; mahkûmiyet hükümlerinin, nitelikli yağma yönünden teşebbüs gözetilmeksizin kurulması nedeniyle bozulması ise oy çokluğuyla gerçekleşmiştir. İmza bölümünde bu üyenin adının yanında “Değişik gerekçeyle kabul” ibaresi yer almaktadır (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., s. 23–25).
Bu tablo, taşınmaz devri olaylarında yargılamada iki ayrı tartışmanın yürüdüğünü gösterir: birincisi tehdidin yağmaya elverişli nitelikte olup olmadığı, ikincisi eylemin teşebbüste kalıp kalmadığı. Çoğunluk ikinci tartışmada teşebbüs sonucuna gitmiş; bir üye ise birinci tartışmada suçun hiç oluşmadığı görüşünü benimsemiştir.
Alacak tahsili bağlamındaki yağmadan farkı
Bu yazıdaki olay, mal ve mülkiyet belgesi elde etmeye yöneliktir; ancak pratikte sık karşılaşılan başka bir durum, kişiye ait gerçek bir alacağın cebir veya tehditle tahsil edilmesidir. Alacak tahsili amacıyla kullanılan şiddet ve tehdidin nasıl değerlendirildiği, alacağın ispatı ve zorla alınan senedin iadesi ayrı bir yazının konusudur; bu fark için yağma sayılır mı? Hukuki alacakta ispat, eksik borç, senet yazısına bakılabilir. Kısaca: alacağını tahsil etmek isteyen kişinin eyleminde yağma hükümleri doğrudan uygulanmaz, tehdit veya yaralama hükümleri üzerinden ayrı bir değerlendirme yapılır; senet yağması ise mülkiyet veya borç belgesini irade dışı elde etmeye yönelir.
Sıkça sorulan sorular
Zorla tapu devrettirmek yağma sayılır mı?
Cebir veya tehditle başkasına ait taşınmazın tapuda devredilmesi hâlinde suçun konusu taşınmaz değil, mülkiyeti geçiren ve taşınır nitelikte olan tapu senedidir; bu nedenle eylem TCK 148/2’de düzenlenen senet yağması kapsamında değerlendirilir (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., 30.03.2021, s. 21–22).
Tapu devri yapılmadan taşınmaza el atmak yağmanın tamamlanması için yeterli mi?
Hayır. Fiilen el atma, işgal ve tehdit tek başına yeterli değildir; tapu kaydının devredilmemesi hâlinde eylem teşebbüs aşamasında kalmış sayılır. Genel Kurul, tapu devirleri yapılmadığı için nitelikli yağmanın teşebbüste kaldığını kabul ederek mahkûmiyet hükümlerini bozmuştur (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., s. 22–24).
Zorla imzalatılan borç senedi hangi hükme tabidir?
TCK 148/2 uygulanır. Mağdurun kendisini veya başkasını borç altına sokabilecek bir senedi vermeye, ileride senet hâline getirilebilecek bir kâğıdı imzalamaya veya var olan bir senedi imha etmeye cebir veya tehditle mecbur edilmesi, temel yağmayla aynı cezayı gerektirir (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., s. 20).
Nitelikli yağmanın teşebbüste kalması sonucu nasıl etkiler?
Tamamlanmış suç yerine teşebbüs hükümleri uygulanır. Genel Kurul dosyasında bu nedenle mahkûmiyet hükümleri yağma yönünden oy çokluğuyla bozulmuş; bir üye de tehdidin sair tehdit niteliğinde olduğu ve suçun unsurlarının oluşmadığı görüşüyle oy kullanmış, imzası yanında “Değişik gerekçeyle kabul” ibaresi yer almıştır (Yargıtay CGK, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., s. 23–25).
Kaynaklar
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2017/6-1018 E., 2021/147 K., 30.03.2021 (kaynak metinde s. 1–25; TCK 148/1-2 metni ve gerekçe alıntısı s. 20; taşınmaz–tapu senedi ayrımı s. 21–22; teşebbüs sonucu s. 22–24; oyçokluğu ve imza bölümü s. 23–25).
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 148, 149, 141 (kaynak metin içinde alıntılı; TCK 148 metni s. 20’de, TCK 149 s. 20–21’de, TCK 141’e atıf s. 22’de).
