Aracın garanti belgesi ve AT uygunluk belgesinde Almanya’da üretildiği yazıldığı hâlde aslında Çin’de üretilmiş olması, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin karşısına çıkan bir tüketici davasında gizli ayıp sayılmıştır. Daire, üretim yerinin tüketiciden özellikle gizlenerek yanıltılmasının ayıp niteliğinde olduğunu; kötü niyetli satıcının bu nedenle zamanaşımı savunmasıyla korunamayacağını ve tüketicinin aracın Almanya üretimi ayıpsız bir misliyle değiştirilmesi talebinin yerinde olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., 24.02.2025, kaynak metin PDF s. 9–10). Karar, oy çokluğuyla verilmiş ve bir üyenin karşı oy yazısı da karara eklenmiştir.
Dava ve yargılama süreci
Tüketici, satın aldığı bilinen bir otomobil markasına ait sedan aracın satın alındığı günden itibaren sürekli arıza çıkardığını; tüm ithalat belgelerinde, garanti belgesinde ve AT uygunluk belgesinde aracın Almanya’da üretildiğinin yazıldığını; ihtarnameye verilen cevapta ise aracın ithal edildiği ülkenin Almanya, üretildiği ülkenin Çin olduğunun bildirildiğini ileri sürerek aracın ayıpsız misliyle değiştirilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi bilirkişi raporlarına dayanarak araçta ayıp bulunmadığı, gümrük belgelerinden aracın Alman menşeili olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiş; bölge adliye mahkemesi de bu reddi onamıştır (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 1–3).
Ayıplı araç dosyalarında bedel iadesi ve faiz yönü için ayıplı araçta bedel iadesinde faiz sayfası, genel çerçeve için ise tüketici hukuku rehberi yol göstericidir.
Dairenin gerekçesi: bildirilen niteliğe aykırılık gizli ayıp sayılır
Daire, 6502 sayılı Kanun’un 8/2 maddesinde ambalaj, etiket, kılavuz, internet portalı, reklam ve ilanlarda yer alan veya satıcı tarafından bildirilen ya da teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliklere aykırılığın ayıp sayıldığını hatırlatmıştır. Somut olayda garanti belgesinde ve AT uygunluk belgesinde Almanya üretimi yazılması, gerçek üretim ülkesinin Çin olduğunun gizlenmesi anlamına geldiğinden, bu husus gizli ayıp kabul edilmiştir. Tüketicinin aracın Almanya üretimi olduğu inancıyla satın alması, üretim ülkesinin satış esnasında bildirilmesi hâlinde aracı tercih etmeyeceğini beyan etmesi de dosyada belirleyici olmuştur (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 9).
Daire ayrıca, davalının hile oluşturan davranışla (gerçek üretim yerini olandan farklı göstermek suretiyle gizlemesi) tüketicinin satın alma iradesini yanılttığını; kötü niyet nedeniyle satıcının zamanaşımı hükümlerinden yararlanamayacağını belirtmiştir. Bu çerçevede bölge adliye mahkemesi kararı 6100 sayılı Kanun’un 373/1 maddesi uyarınca ortadan kaldırılmış, ilk derece mahkemesi kararı 371. madde uyarınca davacı yararına bozulmuştur (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 10).
Karşı oy: menşei ile üretim yeri aynı şey değildir
Karara eklenen karşı oy yazısı, çoğunluğun yaklaşımına katılmamaktadır. Karşı oya göre günümüzde birçok markanın üretimi farklı ülkelerde yapılmakta; tüketici küresel markaya ait ürünün nerede üretilirse üretilsin aynı standardın sağlandığını düşünerek almaktadır. Gümrük beyannamesindeki “menşei” kavramı eşyanın ekonomik milliyetini ifade ettiğinden, Almanya’dan ithal edilen aracın menşeisinin Almanya yazılması yanlışlık değildir. Ayıp için arızanın üretim ülkesiyle bağlantısının ispatı gerekir; dava konusu araçta arıza yapan parçaların Çin’de üretildiği ispatlanmamış, aracın yüksek kilometrede kullanıldığı da gözetilerek misliyle değişim talebinin hakkın kötüye kullanılması olacağı belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 10–12).
Gizli ayıp kavramı ve belgelerin rolü
Ayıplı malın tanımında iki katman vardır: Malın teslim anında örneğe veya modele uymaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması birinci katmanı; ambalaj, etiket, kılavuz, internet portalı, reklam ve ilanlarda yer alan veya satıcı tarafından bildirilen niteliklere aykırılık ise ikinci katmanı oluşturur. Somut olayda belirleyici olan ikinci katmandır: Satıcının kendi belgelerinde yazılı olarak verdiği bilgi ile gerçek durum arasındaki fark, tüketicinin makul gözlemle fark edemeyeceği türdendir; bu nedenle ayıp “gizli” niteliktedir ve teslim anında var sayılır. Satış tarihinde üretim ülkesinin bildirildiğine dair satıcı tarafından herhangi bir yazılı belge sunulamaması da bu sonucu pekiştirmiştir (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 9).
Misliyle değişim talebi ve ispat yükü
Davanın konusu, 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesindeki seçimlik haklardan “satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme” idi; tüketici bunun mümkün olmaması hâlinde bedele dönüşmesini istemiştir. Dairenin gerekçesinde seçimlik hakların işleyişine ilişkin iki ölçüt öne çıkar. Birincisi bildirimdir: Kanunda seçimlik hakkın hangi şekilde kullanılacağına ilişkin ayrı bir şekil şartı düzenlenmediğinden, tüketici iki yıllık zamanaşımı süresi içinde ayıbı tespit ettiği sürece seçimlik haklarını kullanabilir; hangi hakkın seçildiğinin bildirilmesi hakkın kötüye kullanılmasını önlemek amacıyla aranabilir. İkincisi ispat yüküdür: Tüketici malın ayıplı olması nedeniyle seçimlik haklarından birini ileri sürdüğünde, satıcı malın ayıplı olmadığını ispat ile yükümlüdür (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 7–9).
Bu çerçevede daire, tüketiciye sunulan garanti belgesi ve AT uygunluk belgesinde Almanya’da üretildiğinin yazılmasının, gerçek üretim ülkesini gizleyen satıcının hileli davranışıyla satın alma iradesinin oluşturulduğu anlamına geldiğini; tüketicinin araca duyduğu güvenin bu nedenle sarsıldığını kabul ederek misliyle değişim yönünden davanın kabulü gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 9–10).
Kararın tüketici davaları bakımından anlamı
Çoğunluk kararı, satıcının belgelerle verdiği bilgiyi ayıbın hukuki sınırına taşımıştır: Satıcının kendi bildirdiği veya belgelerinde yazdığı nitelik, sözleşmeye aykırılık ölçütlerinden biri olduğundan, belgelerle yanlış üretim ülkesi gösterilmesi tek başına ayıp değerlendirmesine konu olabilir. Karşı oy ise bu sonucu daraltarak arıza ile üretim yeri arasında nedensellik aranması ve küresel marka gerçeğinin dikkate alınması gerektiğini savunmaktadır. Uygulamada bu gerginlik, üretim yeri bilgisinin yanlış veya eksik verildiği dosyalarda ispat stratejisini belirleyecektir: Tüketicinin tarafı belgelerdeki ibareleri ve satış esnasında verilen bilgiyi, satıcının tarafı ise arızanın üretimden kaynaklandığını ispat yönüne odaklamaktadır (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 9–12).
Tasarım ve materyal dayanıklılığı: Hukuk Genel Kurulunun gizli ayıp denetimi
Gizli aypın imalat kaynaklı sayılmasının sınırını Hukuk Genel Kurulu, sıfır kilometre otomobilin radyatörüne çarpan mıcır taşının çatlatma oluşturduğu dosyada çizmiştir. Daire, ayıbın tanımını dava tarihi itibarıyla uygulanan tüketiciyi koruma mevzuatının ayıplı mal düzeni üzerinden kurmuş; tüketicinin araçtan beklentisinin asgari güvenlik içinde sürüş olduğunu, bu nedenle her sürüşte mümkün olan mıcır sıçramasından radyatörü koruyacak malzeme taşımayan aracın ayıplı olduğu sonucuna varmıştır. Koruyucu parçanın yokluğunun “donanım tercihi” olarak savunulması reddedilmiştir: ülkenin yol şartlarına uygun nitelikte olmayan bir aracı piyasaya sürmek baştan güvenlik zafiyeti yaratır; ayrıca tüketiciyi bütçesine uygun donanımı seçtiği için arıza sonuçlarına ortak etmek kabul edilemez.
Genel Kurul, tasarımda ve malzeme seçiminde dayanıklılığın üreticinin yükümlülüğü olduğunu vurgulamış; satışa sunulan aracın radyatörünün dış darbelere dayanıklı tasarlanıp üretilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu yönüyle karar, gizli aypın arızanın “olay esnasında” meydana gelip gelmediği sorusunun ötesinde, aracın daha ilk gün taşıdığı tasarım ve materyal eksiğinden bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. Ayıpsız misli ile değişim isteminin üretici yönünden yerinde kabulü içeren direnme kararı onanmıştır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2017/13-694 E., 2020/71 K., 04.02.2020, oy çokluğu). Seçimlik hakların kullanımının ayrıntısı için ayıplı araçta değer kaybı tazminatı sayfasına bakılabilir.
Her arıza üretim kaynaklı ayıp değildir: parça ömrü değerlendirmesi
Aynı sayfanın kapsamına karşı senaryo da girer: ikinci el devralınan otomobilde tekrarlayan motor ve soğutma sistemi arızaları sonrası açılan imalattan kaynaklı ayıp davası, Yargıtay’da tüketici aleyhine sonuçlanmıştır. Dosyada hükme esas bilirkişi heyet raporuna göre soğutma sisteminin fan dışındaki tüm bileşenleri değiştirilmiş ancak üretim hatası belirtisi saptanmamış; arızanın, parçaların kullanım ömrünü tamamlamasından kaynaklandığı değerlendirilmiştir. Aracın değer kaybına uğramadığı ve rayiç değerinin altında satıldığı da tespit edilmiştir.
Daire, onarım hakkının kullanıldığı ve üretim kaynaklı ayıp saptanmadığı gerekçesiyle bölge adliye mahkemesinin davayı reddi onayan kararını doğrulamıştır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2025/6163 E., 2026/3251 K., 21.05.2026, oybirliği; Antalya BAM 3. HD incelemesinin onaması). Bu yönüyle karar, ayıbın varlığının bizzat ispat edilmesini — arızanın varlığından otomatik çıkaramayacağını — hatırlatır.
Gizli ayıpta ihbar süresi ve sakinleştirici beyan
Gizli aypın öğrenilmesi, ayrı bir değerlendirme konusu: bölge adliye mahkemesinin incelediği dosyada araç, genel check-up ve ses tespiti için yetkili servise bırakılmış; serviste yapılan söküm ve onarımın ardından araç yeniden arızalanmış ve motor yüksek sıcaklık nedeniyle zarar görmüştür. Mahkeme, araç tamir ve bakım sözleşmelerinin eser sözleşmesi niteliğinde olduğunu ve yüklenicinin fen ve sanat kurallarına uygun iş yapma borcu bulunduğunu hatırlatmıştır. Bilirkişi kurulu, yetkili serviste ilim ve fennin gerektirdiği özenin gösterilmediğini, tamirin eksik yapıldığını belirlemiş; önceki kaza geçmişi ile motor arızası arasında illiyet bağı bulunmadığını, yetkisiz servis müdahaleleriyle de bağ kurulamayacağını değerlendirmiştir.
Dairenin ayırt edici sonucu öğrenme tarihi üzerinedir: servisin arıza belirtileri için “hararet göstergesinin oynamasının normal olduğu” ve “gönül rahatlığıyla kullanılabileceği” yönündeki beyanları, ayıbın fark edilmesini fiilen engellemiştir. Tüketici, ayıbı bağımsız inceleme ve bilirkişi raporuyla öğrendikten sonra bildirimde bulunmuş; daire, gizli ayıbın bu biçimde öğrenildiğinin kabulüyle bildirimin süresinde olduğunu görmüş ve servisin istinaf başvurusunu reddetmiştir (İstanbul BAM 3. Hukuk Dairesi, 2026/678 E., 2026/2207 K., 08.09.2026, oybirliği; karar kesin olarak açıklanmıştır). Bu yönüyle karar, sakinleştirici beyanın gizli ayıbın öğrenilmesini geciktirebileceğini ve ihbar süresinin gerçek öğrenme tarihinden işleyeceğini gösterir.
Sıkça sorulan sorular
Aracın üretim yerinin belgelerde yanlış gösterilmesi ayıp sayılır mı?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin bu kararında sayılmıştır: Garanti belgesi ve AT uygunluk belgesinde Almanya üretimi yazılması, gerçek üretim ülkesinin gizlenmesi anlamına geldiğinden hile niteliğinde davranış ve gizli ayıp kabul edilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 9).
Satıcı kötü niyetliyse zamanaşımı savunması dinlenir mi?
Hayır. Daire, gerçek üretim yerini gizleyen satıcının hile nedeniyle zamanaşımı hükümlerinden yararlanamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 9–10).
Gümrük belgelerinde menşei Almanya yazılması yanıltma mıdır?
Karşı oy yazısına göre değildir; menşei eşyanın ekonomik milliyetini gösterir ve Almanya’dan ithal araç için doğru bilgidir. Çoğunluk ise garanti ve AT uygunluk belgelerinde “Almanya’da üretildiği” yazılmasını belirleyici almıştır (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 9–12).
Misliyle değişim için arızanın üretim ülkesiyle bağı ispat etmek gerekir mi?
Karşı oy yazısı bu bağın ispatını aramakta; çoğunluk ise üretim yerinin gizlenmesini tek başına ayıp sayarak tüketicinin üretim ülkesindeki ayıpsız misliyle değişim talebini kabul etmektedir. Karar oy çokluğuyla verildiğinden bu tartışma uygulamada sürmektedir (Yargıtay 3. HD, 2024/425 E., 2025/1083 K., PDF s. 9–12).
Koruyucusuz tasarlanan bir parçanın arızalanması ayıp sayılır mı?
Hukuk Genel Kurulunun yaklaşımına göre araçtan beklenen asgari güvenlik sağlanamıyorsa ayıp söz konusudur; koruyucu parçanın olmaması donanım tercihi sayılmaz, tasarım ve materyal dayanıklılığı üreticinin yükümlülüğüdür (Yargıtay HGK, 2017/13-694 E., 2020/71 K., 04.02.2020).
Araçta çıkan her arıza üretim kaynaklı ayıp mı sayılır?
Hayır. Üretim kaynaklı ayıp bizzat saptanmalıdır; parçaların kullanım ömrünü tamamlamasından kaynaklanan arızalar ve ayıbın saptanamadığı dosyalar davada sonuç getirmeyebilir (Yargıtay 3. HD, 2025/6163 E., 2026/3251 K., 21.05.2026).
Servis arıza belirtisinin normal olduğunu söylediyse ihbar süresi nasıl hesaplanır?
Bölge adliye mahkemesi incelediği dosyada, servisin sakinleştirici beyanlarının ayıbın fark edilmesini engellediğini; tüketicinin ayıbı bağımsız inceleme ve bilirkişi raporuyla öğrendikten sonra yasal süre içinde bildirim yaptığını kabul etmiştir (İstanbul BAM 3. HD, 2026/678 E., 2026/2207 K., 08.09.2026).
Aracın önceki kazaları veya yetkisiz servis müdahaleleri sorumluluğu kaldırır mı?
Kendiliğinden hayır. Dosyada bilirkişi kurulu, önceki kaza geçmişi ile motor arızası arasında illiyet bağı bulunmadığını ve yetkisiz müdahalelerle de bağ kurulamayacağını değerlendirmiştir; illiyet her dosyada ayrıca araştırılır (İstanbul BAM 3. HD, 2026/678 E., 2026/2207 K., 08.09.2026).
Kaynaklar
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2024/425 E., 2025/1083 K., 24.02.2025, oy çokluğu (kaynak metin PDF sayfa işaretli; dava ve cevap s. 1–2, ilk derece ve istinaf s. 2–3, daire gerekçesi s. 9–10, karşı oy s. 10–12, sonuç s. 10).
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 8, 11; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 371, 373 (kaynak metindeki aktarımlar).
