Bir araç, satın alındığında arızalı veya ayıplı teslim edilirse, ayıbın onarılması tek başına sorunu çözmeyebilir: onarım geçmişi ve ayıbın niteliği, aracın ikinci el piyasasındaki satış değerini düşürebilir. Ayıbın aracın piyasa değerinde meydana getirdiği bu düşüklük, alıcının seçimlik hakları arasında yer alan bedel indirimi veya tazminat değerlendirmesinin konusu olabilir. Kaza sonrası tamir gören araçta oluşan değer kaybı ise ayrı bir uyuşmazlıktır; o konu için trafik kazalarından doğan araç değeri kaybı ve kazanç kaybı sayfasına bakılabilir. Bu yazı yalnızca ayıplı veya arızalı teslim edilen araçta piyasa değerinin düşmesini ele alır.
Bu ayırım pratikte önemlidir. Kaza kaynaklı değer kaybında soru, hasarlı aracın onarım öncesi ve sonrası piyasa değeri farkıdır; ayıp kaynaklı değer kaybında ise soru, aracın satış anındaki ayıbının ve bu ayıbın doğurduğu onarım geçmişinin ikinci el değerini düşürüp düşürmediğidir. İkisinde de değer düşüklüğü genellikle bilirkişi incelemesiyle hesaplanır.
Aşağıdaki kararlarda ayıplı araçta değer kaybının nasıl belirlendiği, bedel indirimine ne zaman hükmedildiği ve değer kaybı ile değişim talebinin birlikte ileri sürülüp sürülemeyeceği incelenmiştir. Tüketici yargılamalarının genel çerçevesi için tüketici hukuku rehberi sayfasına da bakılabilir.
Ayıp nedeniyle değer kaybı neye göre belirlenir?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2023/3706 E., 2024/6237 K., 11.09.2024 tarihli kararında incelenen davada, alıcı bir ticari araç satın almış; araç üzerindeki boya kabarmalarının üretimden kaynaklı gizli ayıp niteliğinde olduğu ve bu durumun aracın ikinci el piyasasında değer düşüklüğüne yol açtığı ileri sürülerek öncelikle aracın misli ile değiştirilmesi, mümkün olmaması hâlinde ayıp nedeniyle oluşan değer kaybının tahsili istenmiştir (s. 1–2).
İlk derece mahkemesi bilirkişi raporuna göre boya kabarmalarının gizli ayıp niteliğinde olduğu gerekçesiyle aracın misli ile değiştirilmesine karar vermiş; Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi ise alıcının tüketici olmadığını, bu nedenle 6098 sayılı Türk Borç Kanunu hükümlerinin uygulanması gerektiğini, seçimlik hakların yalnızca satıcıya karşı kullanılabileceğini belirterek aracın satıcı şirket yönünden değiştirilmesine karar vermiştir (s. 2–3).
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, satıcı şirket yönünden verilen misli ile değişim kararını bozmuştur; üretici şirket yönünden husumet yokluğundan ret kararı ise aynen kalmıştır. Daireye göre alıcı seçimlik haklarından birini kullanabilse de hüküm, satıcı için orantısız güçlük getirmemelidir; ayıbın aracın kullanımına etkisi ve ayıplı ile ayıpsız değer arasındaki fark, karşılıklı menfaatler dengesi ve hakkaniyet kuralları değerlendirilerek ayıp nedeniyle bedel indirimine veya diğer seçimlik haklardan birine karar verilmesi zorunludur (s. 4). Daire, bu ilkeyi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 07.06.2017 tarihli, 2017/653 E. ve 2017/1085 K. sayılı kararına dayandırır. Somut olayda bilirkişi raporunda aracın sol ön çamurluğunda ve motor kaputunda vernik atmaları bulunduğu ve fatura tarihi itibarıyla 10.000 TL değer kaybı oluştuğu belirtildiğinden, daire misli ile değişim yerine ayıp nedeniyle bedel indirimine hükmedilmesi gerektiğini kabul etmiştir (s. 4).
Gizli ayıp tespit edilince onarım mı değişim mi?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2026/221 E., 2026/4107 K., 25.06.2026 tarihli kararı, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 46. Hukuk Dairesinin 04.11.2025 tarihli, 2024/2126 E., 2025/1432 K. sayılı kararının temyiz incelemesidir. Davada alıcı, satın aldığı sıfır kilometre araçta tekrarlayan arızalar nedeniyle aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesinin aldığı bilirkişi raporunda, var olduğu tespit edilen gizli ayıbın araçta değer düşüklüğüne sebep olduğu ve değer kaybının nispi metot yöntemiyle 9.371,51 TL olacağı hesaplanmış; mahkeme misli ile değişime karar vermiştir. Bölge Adliye Mahkemesi ise ayıpların onarım ile giderilebilmesini ve onarım bedelinin seviyesini gerekçe göstererek orantılılık ilkesine dayanarak kararı kaldırmış ve ücretsiz onarıma hükmetmiştir (s. 2).
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, aracın bir yıl içinde on kez arızalanarak servise teslim edildiğini, arızaların sürekli tekrarladığını ve giderilemediğini, bilirkişi raporlarında arızaların kullanıcı hatasına dayanmayan gizli ayıptan kaynaklandığının belirtildiğini tespit etmiştir (s. 3). Daireye göre araçtan istenen randımanın alınamadığı, sıfır kilometre araçtan beklenen faydanın elde edilemediği, davacının aracı mevcut ayıpları ile kabul etmeye zorlanamayacağı ve araca olan güvenin sarsıldığı birlikte değerlendirildiğinde, tüketicinin seçimlik hakkını misli ile değişim şeklinde kullanması hakkaniyete ve hak-menfaat dengesine uygundur; Bölge Adliye Mahkemesinin ücretsiz onarım kararı bu nedenle bozulmuştur (s. 3). Daire, ayrıca haklarında usulüne uygun dava açılmadan karar verilen dahili davalı yönünden de bozma gerekçesi kurmuştur (s. 3).
Bu karar, gizli ayıbın değer kaybının yalnızca bir hesap konusu olmadığını gösterir: ayıbın süregelen niteliği ve güven sarsılması, onarım ile değişim tercihini belirleyen ölçütler arasındadır.
Değer kaybı ile değişim talebi birlikte istenebilir mi?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2025/5504 E., 2026/2688 K., 30.04.2026 tarihli kararında incelenen davada alıcı, sıfır kilometre olarak satın aldığı aracın kısa sürede yağ eksiltmeye başladığını ve birçok arızanın ortaya çıktığını belirterek öncelikle aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesini, mümkün olmaması hâlinde ayıp nedeniyle araçta meydana gelen değer kaybının yasal faiziyle tahsilini talep etmiştir (s. 1). Satıcı tarafında ise onarımın değer kaybına sebep olmadığı savunulmuştur (s. 1).
İlk derece mahkemesinin bilirkişi raporunda aracın ağırlıklı olarak motorun yağ sarfiyatı yönünden üretim kaynaklı gizli ayıplı olduğu, aracın garanti süresi içinde altı kez yetkili servise başvurduğu ve ayıpsız misli ile değişim şartlarının gerçekleştiği belirlenmiş; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir (s. 2). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, motor dahil birçok parçası değiştirilen aracın orijinal halini kaybettiğini, arızalar giderilse bile tüketicinin araca duyduğu güvenin sarsıldığını, araçtan beklenen yararı ve konforu sağlayamadığını ve aynı arızaların tekrar çıkmayacağının garanti edilmediğini gerekçe göstererek, Garanti Belgesi Yönetmeliğinin 9. maddesi uyarınca ayıpsız misli ile değişim isteme koşullarının gerçekleştiğini kabul etmiş ve Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır (s. 2–3).
Bu dosyada değişim koşullarının gerçekleştiğinin kabul edilmesi üzerine karar, değer kaybı hesabına gerekçe bırakmaksızın onanmıştır; ancak değer kaybı talebinin, değişim mümkün olmadığında devreye girecek yedek istem olarak ileri sürülebileceği görülmektedir.
TBK m. 227’de Orantılılık: Hâkimin Dönme Yerine Bedel İndirimine Geçebilmesi
Bu sayfada aynı karar değer kaybı hesabı yönünden ele alınmıştır; burada Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 11.09.2024 tarihli, 2023/3706 E., 2024/6237 K. sayılı kararının TBK m. 227 çerçevesindeki orantılılık katkısı derlenmiştir. Daire, gizli ayıpta alıcının seçimlik haklarını sıralar: sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında bedel indirimi, aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım ve imkân varsa ayıpsız benzeriyle değiştirme. Bu hakların kullanılması, alıcının genel hükümlere göre tazminat isteme hakkını etkilemez.
Kararın bu sayfaya özgü iki eksen vardır. Birincisi, dönme hakkı kullanıldığında durum haklı göstermiyorsa hâkimin satılanın onarılmasına veya satış bedelinin indirilmesine karar verebilmesidir (TBK m. 227/4). Bu yetki, hâkime dönme talebini karşılıklı menfaat dengesi içinde başka bir seçimlik hakte çevirme imkânı verir. İkincisi, satılanın değerindeki eksikliğin satış bedeline çok yakın olduğu hâllerde alıcının yalnız dönme veya değişim haklarını kullanabileceği sınırıdır (TBK m. 227/5); kural orantılılığı iki yönde işletir.
Somut dosyada giderilemeyen vernik atmaları nedeniyle hesaplanan değer kaybı, bölge adliye mahkemesince kurulan misliyle değişim hükmünün bozularak bedel indirimine çevrilmesinin ölçüsü olmuştur. Değer kaybı tutarının hesaplanması bu sayfanın ana anlatımında yer aldığından burada tekrarlanmamıştır.
Değer Kaybı Bedeli ve Husumetin Muhatası: Onarım Sonrası Kalan Zarar
Bu sayfa değer kaybının hesabını, bedel indirimine ve değişim talebine ilişkin kararları inceler; burada iki ayrı soru eklenir: onarım ayıbı giderdikten sonra kalan zararın hangi hakka dayanılabileceği ve değer kaybı bedelinin hangi davalıya karşı istenebileceği. Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesinin 13.03.2026 tarihli, 2026/439 E., 2026/431 K. sayılı kararında, sıfır kilometre bir araçta garanti kapsamında motorun iki kez değiştirilmesi üzerine tüketici ayıpsız misli ile değişim istemiş; ilk derece mahkemesi ise bilirkişi raporunda nisbi metotla belirlenen değer kaybı bedeline hükmetmişti.
Daire, denetime elverişli bilirkişi raporunda tüketicinin seçimlik hakkını onarım yönünde kullandığının, onarımlar sonrasında araçta mevcut hâlde ayıp kalmadığının ve motor değişiminin nisbi metoda göre araçta değer kaybı oluşturduğunun tespit edildiğini belirtmiş; ayıpsız misli ile değişim talebinin bu hâliyle hakkaniyete ve taraflar arasındaki hak ve menfaatler dengesine aykırı olacağını kabul etmiştir. Buna karşılık daire, seçimlik hakların kanunda tahdidi olarak sayıldığını, ancak aracın onarım sonucunda değer kaybına uğradığının belirlenmesi durumunda değer kaybı bedelinin talep edilebileceğini, çoğun içinde azı var ilkesi uyarınca bedel indirimine hükmedilmesinin hakkaniyete uygun olduğunu benimsemiştir. Onarım hakkının kullanılması, motor değişiminin ikinci el değerde yarattığı düşüklüğün giderilmesini engellememektedir.
İkinci eksen husumetin muhatasıdır. Daireye göre üretici ve ithalatçının sorumluluğu ücretsiz onarım ve malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi ile sınırlıdır; ayıp oranında bedelden indirim yönünde kanunda üretici ve ithalatçıya sorumluluk yüklenmemiştir. Bu nedenle değer kaybı bedelinin yalnız satıcı aleyhine istenmesi gerekir; ithalatçı sıfatındaki davalı yönünden husumet yokluğu nedeniyle dava şartı yokluğundan usulden ret kararı verilmiş, kalıcı hüküm değer kaybı bedelinin satıcıdan tahsili olmuştur. Değer kaybı hesabının yöntemi ve tutarı bu sayfanın ana anlatımında yer aldığından burada tekrarlanmamıştır.
Bedel indiriminin hesabı: nispi metot
Bedel indirimi istemlerinde hesap yöntemi belirleyicidir. Sıfır kilometre otomobilin seyir hâlinde aniden stop etmesi, fren ve direksiyonun kilitlenmesi üzerine yıllar süren yargılama serisinde tüketicinin bedel indirimine yönlendirildiği dosyada, indirim tutarının nispi metotla hesaplanması istenmiştir: satış tarihi itibarıyla aracın ayıpsız rayiç değerinin ayıplı rayiç değerine bölünmesiyle bulunan oran, ödenen bedele yansıtılarak iade edilecek tutar belirlenir. Bu yöntemle alınan bilirkişi heyet raporu üzerine 29.680,02 TL bedel iadesine hükmedilmiş, karar Yargıtay’da onanmıştır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2025/4331 E., 2026/2437 K., 22.04.2026, oybirliği).
Karar, yargılama serilerinin başka bir kuralını da içerir: bozma kapsamı dışında kalan ve usuli kazanılmış hak oluşturan kısımlar yeniden incelenemez. Yani her aşamada hangi konunun bozma konusu yapıldığı, sonraki incelemenin sınırını çizer; hesap yöntemi yönünden itirazın doğru aşamada ileri sürülmesi bu nedenle önemlidir.
Seçimlik hak ıslah ile değiştirilebilir mi?
Bir başka dosya, seçimlik hakların kullanım serbestisini doğrudan ele alır. Engelli aracı yangın sonucu kullanılamaz hâle gelen tüketici dava dilekçesinde kasko yönünden zarar tazminatı istemiş, yargılama içinde ıslah yoluna giderek ayıpsız misli ile değişim istemine yönelmiştir. Bölge adliye mahkemesi, seçimlik hakkın bir kez kullanıldığı ve ıslah ile değiştirilemeyeceği yönünde değerlendirme yapmış; ancak Yargıtay bu değerlendirmeyi bozmuştur: ilk talep seçimlik hak kapsamında bir istem değildir ve seçimlik hakların kullanımında tüketiciye kanunen sınırlama getirilmemiştir; ıslah ile misli ile değişim istemine yönelme, seçimlik hakkın tüketildiğini göstermez (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2025/4814 E., 2026/1710 K., 30.03.2026, oybirliği; ilk derece kararı davacı yararına bozulmuştur).
Bu sonuç, seçimlik hak tartışmasında iki sorunun birbirinden ayrılmasını zorunlu kılar: ileri sürülen istemin gerçekten seçimlik haklardan biri olup olmadığı ile seçimlik hakların bir kez kullanılıp kullanılamayacağı. İlkinde istemin niteliği, ikincisinde ayıp koşullarının oluşup oluşmadığı araştırılır.
Sıkça sorulan sorular
Ayıplı araçta değer kaybı tazminatı istenebilir mi?
Ayıp nedeniyle aracın piyasa değerinde düşüklük oluştuğunun bilirkişi raporuyla ortaya konulması hâlinde, değer kaybı bedel indirimi veya tazminat değerlendirmesine konu olabilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2023/3706 E., 2024/6237 K., 11.09.2024 tarihli kararında, bilirkişi raporunda fatura tarihi itibarıyla hesaplanan değer kaybı dikkate alınarak misli ile değişim yerine ayıp nedeniyle bedel indirimine hükmedilmesi gerektiği kabul edilmiştir (s. 4).
Ayıplı araçtaki değer kaybı ile kaza sonrası değer kaybı aynı mı?
Aynı değildir. Kaza kaynaklı değer kaybında onarılmış bir araçtaki hasar öncesi ve sonrası piyasa değeri farkı söz konusudur. Ayıp kaynaklı değer kaybında ise satış anındaki üretim veya teslim kaynaklı ayıbın ve onarım geçmişinin araç değerini düşürmesi ele alınır; bu tür bir değer düşüklüğü, araç üzerindeki ayıbın ikinci el piyasada değer düşüklüğüne yol açtığı iddiasıyla değerlendirilmiştir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2023/3706 E., 2024/6237 K., s. 1–2).
Değer kaybı kim tarafından nasıl hesaplanır?
Genellikle mahkemece görevlendirilen bilirkişi heyeti hesaplar. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2026/221 E., 2026/4107 K., 25.06.2026 tarihli kararında, ilk derece mahkemesinin aldığı bilirkişi raporunda gizli ayıbın araçta değer düşüklüğüne sebep olduğu ve değer kaybının nispi metot yöntemiyle hesaplandığı belirtilmiştir (s. 2).
Değer kaybı ile ayıpsız misli ile değişim birlikte istenebilir mi?
İstenebilir; ancak sonuç koşullara bağlıdır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2025/5504 E., 2026/2688 K., 30.04.2026 tarihli kararında, değer kaybı yedek istem olarak ileri sürülmüş ve daire, Garanti Belgesi Yönetmeliğinin 9. maddesi uyarınca değişim koşullarının gerçekleştiğini kabul ederek kararı onamıştır (s. 1, 2–3).
Hâkim, sözleşmeden dönme talebini yerine bedel indirimi kararına çevirebilir mi?
TBK m. 227/4 uyarınca evet; alıcının dönme hakkını kullanması hâlinde, durum haklı göstermiyorsa hâkim satılanın onarılmasına veya satış bedelinin indirilmesine karar verebilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 11.09.2024 tarihli, 2023/3706 E., 2024/6237 K. sayılı kararı da dönme yerine bedel indirimine geçişinde TBK m. 227/4 orantılılık eksenini esas almıştır. Yetkinin sınırı hakkaniyet ve karşılıklı menfaatler dengesidir; her dönme talebi bedel indirimine dönüşmez.
Satılanın değerindeki eksiklik bedele çok yakınsa alıcı hangi hakları kullanabilir?
TBK m. 227/5’e göre ancak sözleşmeden dönme veya satılanın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme haklarından birini kullanabilir; bedel indirimi ve ücretsiz onarım bu hâllerde seçimlik hak olarak işlemez. Kural, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 11.09.2024 tarihli, 2023/3706 E., 2024/6237 K. sayılı kararında maddenin bütünü içinde hatırlatılmıştır. Bu bağlamda, ayıbın satılanın değerini neredeyse tümüyle tükettiği hâllerde küçük bir indirim tutarıyla yetinilmesi hakkaniyete aykırı düşebilir.
Onarım sonrasında araçta ayıp kalmadıysa değer kaybı bedeli istenebilir mi?
Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesinin 13.03.2026 tarihli, 2026/439 E., 2026/431 K. sayılı kararında, garanti kapsamında motoru iki kez değiştirilen araçta onarımlar sonrasında ayıp kalmadığının tespit edilmesi üzerine ayıpsız misli ile değişim talebi hakkaniyete aykırı bulunmuş; buna karşılık motor değişiminin araçta nisbi metoda göre değer kaybı oluşturması nedeniyle değer kaybı bedelinin çoğun içinde azı var ilkesiyle bedel indirimi niteliğinde talep edilebileceği kabul edilmiştir. Sonuç, onarım hakkının kullanılmasının onarımın değerde yarattığı düşüklüğün giderilmesini engellemediğini gösterir; her dosyada ayıbın giderilip giderilmediği ve değer kaybının oluşup oluşmadığı bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Değer kaybı bedeli üretici veya ithalatçıdan istenebilir mi?
İncelenen dosyada hayır. Aynı kararda, üretici ve ithalatçının sorumluluğunun ücretsiz onarım ve malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi ile sınırlı olduğu, bedel indirimi ve değer kaybı yönünde kanunda üretici ve ithalatçıya sorumluluk yüklenmediği belirtilmiş; değer kaybı bedelinin ithalatçı sıfatındaki davalıdan istenmesi husumet yokluğu nedeniyle dava şartı yokluğundan usulden reddedilmiştir (Sakarya BAM 5. HD, 2026/439 E., 2026/431 K., 13.03.2026). Değer kaybı ve bedel indirimi talebi yalnız satıcıya karşı yönlendirilir.
Ayıplı araçta bedel indirim tutarı nasıl hesaplanır?
Yargıtay incelediği dosyada nispi metodu esas almış, bunu aracın ayıpsız rayiç değerinin ayıplı rayiç değerine bölünmesiyle bulunan oranın bedele yansıtır; onarım yerine bedel indirimine yönelen tüketici için hesap bu esasta kurulur (Yargıtay 3. HD, 2025/4331 E., 2026/2437 K., 22.04.2026).
Tazminat istemiyle açılan dava ıslah ile misli ile değişime çevrilebilir mi?
Yargıtay incelediği dosyada ilk talebin seçimlik hak kapsamında olmadığını ve seçimlik hakların kullanımında kanunen sınırlama bulunmadığını belirtmiş, ıslah ile misli ile değişim istemine yönelmenin seçimlik hakkın tüketildiği sonucunu doğurmayacağı yönünde değerlendirme yapmıştır (Yargıtay 3. HD, 2025/4814 E., 2026/1710 K., 30.03.2026).
Kaynaklar
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2023/3706 E., 2024/6237 K., 11.09.2024 (kaynak metinde s. 1–5).
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2026/221 E., 2026/4107 K., 25.06.2026 (kaynak metinde s. 1–3).
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2025/5504 E., 2026/2688 K., 30.04.2026 (kaynak metinde s. 1–3).
