Kazadan sonra aracın onarımının ekonomik olmaması hâlinde araç pert, başka bir deyişle tam hasar olarak değerlendirilir. Pert tespit edilen araçta araç sahibinin önünde iki temel istem bulunur: aracın ederi karşılığında tam hasar bedeli ile aracın elinden çıkacağı süre için araç mahrumiyet bedeli. Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesinin 18.12.2025 tarihli kararı, bu kalemlerin nasıl belirlendiğini ve “makul süre” kavramının nasıl doldurulduğunu somut olay üzerinden göstermektedir (Konya BAM 3. Hukuk Dairesi, 2025/2511 E., 2025/2762 K., 18.12.2025, s. 3–5).
Bu yazı, pert ilan edilen araçta tazminatın belirlenmesini ve pert ödemesinin geciktiği durumlarda hesaba katılacak süreyi ele alır. Kaza kaynaklı araç değer kaybı, yani kaza öncesi ve sonrası rayiç değerler arasındaki farkın istenmesi ayrı bir istemdir ve bu yazının konusu değildir; o konu için trafik kazalarından doğan araç değer kaybı ve kazanç kaybı sayfasına bakılabilir.
Pert olan araçta tazminat kalemleri iki grupta toplanır: aracın pert öncesi değerine ilişkin bedel ile araç sahibinin emsal bir araç temin edene kadar aracından mahrum kaldığı süreye ilişkin bedel. İkinci kalemin hesabında makul süre belirleyicidir; bu sürenin tespiti her dosyada araç ve olayın özelliklerine göre yapılır.
Pert (tam hasar) tespiti nasıl yapılır?
Aracın pert sayılıp sayılmayacağı, onarımın ekonomik olup olmadığı incelenerek belirlenir. Konya BAM’ın incelediği dosyada ilk derece mahkemesince alınan bilirkişi raporlarında, araçta kaza nedeniyle hasar meydana geldiğinin ve aracın onarımının ekonomik olmaması nedeniyle perte ayrılmasının uygun olduğunun belirtildiği görülmüştür. Bölge adliye mahkemesi de bu yöndeki görüşü dosya kapsamına uygun bulmuştur (Konya BAM 3. HD, 2025/2511 E., 2025/2762 K., s. 3).
Dairenin değerlendirmesinde tespitin dayanakları tek tek sayılır: aracın modeli, yaşı, kaza sonucu meydana gelen hasar durumu, kilometresi ve kullanım tarzı göz önünde bulundurularak önce onarımın mı, pertin mi ekonomik olduğu belirlenir; pertin ekonomik olması hâlinde aracın olay tarihindeki ikinci el piyasa rayiç değeri ile sovtaj değeri, yani hasarlı hâliyle ederi karşılaştırılır (s. 4–5). Yani pert kararı tek bir rakama değil, aracın somut özelliklerine ve hasar öncesi değerine dayanır.
Pert kararı sonrası hangi tazminatlar istenebilir?
Pert tespit edilen aracın maliki, aracın pert öncesi değerine ilişkin bedelin yanı sıra, aracın elinden çıkacağı süre için araç mahrumiyet bedelini isteyebilir. İlk derece mahkemesi, aracın onarımının ekonomik olmaması nedeniyle perte ayrılmasının uygun olması gözetilerek, araç sahibinin emsal nitelikte bir yeni araç alımı için gereken süre oranında aracını kullanamayacağı için mahrumiyet bedeli hakkı olduğunu kabul etmiştir. Dairenin değerlendirmesinde bu bedelin, emsal bir araç alınmasına kadar geçen süreye ilişkin hesapta zorunlu giderlerin (yakıt masrafı gibi) tenzil edilmesi koşuluyla belirlenmesi öngörülmüştür (Konya BAM 3. HD, 2025/2511 E., 2025/2762 K., s. 3–5).
Mahrumiyet bedeli, aracın kaza tarihindeki durumuyla orantılı hesaplanır. Kararda, eski model bir otomobil için emsal aracın günlük kiralama bedelinin esası alındığı görülmektedir; bu yöntemde amortisman, bakım ve yakıt giderleri de dikkate alınarak günlük bir bedel üzerinden toplam süre çarpılır (s. 3).
Makul süre neye göre belirlenir? Pert ödemesi gecikirse süre uzar mı?
Dosyadaki en tartışmalı nokta buradadır. Araç sahibi, kaza sonrası sigorta şirketinin pert ödemesini yaptığı tarihe kadar geçen sürenin, bu örnekte 169 günlük dönemin, mahrumiyet bedelinin hesabında dikkate alınmasını talep etmiştir. İlk derece mahkemesi bu talebi kabul etmemiş; Yüksek Mahkeme içtihatları gözetilerek “makul süre”nin somut durumun koşulları değerlendirilerek bilirkişi tarafından belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda, ortalama 30 günün emsal bir aracın alımı için gerekli makul süreyi kapsadığı değerlendirilmiştir (Konya BAM 3. HD, 2025/2511 E., 2025/2762 K., s. 3).
Bölge adliye mahkemesi de aynı yönde değerlendirme yapmıştır: makul sürenin tespiti ve mahrumiyet bedelinin belirlenmesi hususunda alınan rapor dosya kapsamına uygun bulunmuş, davacının bu yöndeki itirazı yersiz görülmüştür (s. 5). Buna göre pert ödemesinin ne zaman yapıldığı, araç mahrumiyet bedelinin süresini kendiliğinden belirlemez; ödemenin gecikmesi, makul sürenin somut koşullara göre ayrıca belirlenmesi gereğinin yerini tutmaz. Elbette bu, ödeme gecikmesinin hiçbir olayda hesaba katılamayacağı anlamına gelmez; ölçüt, araç sahibinin emsal bir araç edinebileceği gerçek süredir ve bu süre her dosyada bilirkişi incelemesiyle saptanır.
Bilirkişi hesabı denetime elverişli olmalıdır
Aynı dosyada mahrumiyet bedelinin hesabına ilişkin ilk bilirkişi raporu ile araç sahibinin sunduğu uzman raporu arasında çelişki ve büyük farklar bulunduğu, rapordaki tespit ve hesaplamaların denetime elverişli olmadığı görülmüştür. Çelişkileri gidermek için yeni bir makine mühendisi bilirkişisine tevdi yapılan dosyada, ikinci rapordaki hesapların da çelişki giderici mahiyette olmadığı anlaşılmış; emsal araç kiralama bedellerine ilişkin kayıtlar da sunulunca yeni bir rapor aldırılmıştır. Son raporda aracın perte ayrılmasının uygun olduğu görüşü ve 30 günlük makul süre üzerinden günlük 250,00 TL esasıyla toplam 7.500,00 TL araç mahrumiyeti zararı belirlenmiş; bu hesabın dosya kapsamına ve içtihatlara uygun olduğu kabul edilerek hükme esas alınmıştır (Konya BAM 3. HD, 2025/2511 E., 2025/2762 K., s. 3).
Bu aşamalandırma, mahrumiyet bedeli isteminde hesabın savunulabilirliğinin önemini gösterir: çelişkili veya denetime elverişsiz bir hesap, ne kadar haklı olursa olsun istemi çekişmeli hâle getirir. Rakamların dayanağı, emsal araç kayıtları ve hesap yöntemi dosyada açıkça ortaya konmalıdır.
Pert kayıtlı ikinci el araç alındıysa
Pert kavramı, aracın satın alınması aşamasında da karşımıza çıkabilir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 57. Hukuk Dairesinin 28.04.2026 tarihli dosyasında, alıcı noterde ikinci el olarak satın aldığı araç ayıplı çıkınca aracı iade etmiş, karşılığında devredilen başka bir araç da motorunda ve birçok aksamında arıza bulunduğu ve pert kayıtlı olduğu ortaya çıktığı için iade etmek zorunda kalmıştır. Dosyadaki bilirkişi raporuna göre bu ikinci araç komple hasarlı ve işlemli olup hava yastıkları açılacak derecede hasara uğrayıp düzeltilmiş hâldedir; aracın satış tarihindeki ayıpsız hâliyle piyasa değeri 95.000,00 TL, mevcut ayıplı hâliyle rayiç değeri 65.000,00 TL olarak tespit edilmiştir (İstanbul BAM 57. HD, 2023/4074 E., 2026/1070 K., 28.04.2026, s. 2, 7).
İlk derece mahkemesi, ayıplı araç satıldığı için davacının sözleşmeden dönme seçimlik hakkını kullandığını ve ödediği bedeli istemekte haklı olduğunu kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi de davalıların istinaf başvurusunu esastan reddederek bu sonucu onaylamıştır (s. 7–8). Pert kaydının varlığı, aracın geçmişte ağır hasar gördüğünü ve bu durumun satışta alıcıdan saklanabileceğini gösteren önemli bir işarettir; ayıplı mal hükümlerine göre alıcı, koşulları oluştuğunda sözleşmeden dönerek bedel iadesi isteyebilir. Bu taraf, kazada pert olan aracın maliki yönünden gelişen tazminat tartışmasından farklıdır: birinde kazaya karışan araç sahibi, diğerinde pert geçmişi saklanan aracın alıcısı hak arar.
İstinafta sonuç: düzeltilerek yeniden hüküm ve kesinlik
Konya BAM dosyasında davacı vekilinin istinaf başvurusu, hesabın esası yönünde değil vekalet ücretindeki yanlışlık yönünden kabul edilmiş; karar HMK’nın 353/1-b maddesinin (2) numaralı alt bendi uyarınca düzeltilmek üzere kaldırılarak yeniden hüküm kurulmuştur. Yeni hükümde davanın kısmen kabulüne, itirazın kısmen iptaline ve takibin belirlenen asıl alacak ile işlemiş faiz üzerinden devamına karar verilmiştir. Karar, 544.000,00 TL’yi geçmeyen davalara ilişkin kararlar hakkında temyiz yoluna başvurulamayacağı belirtilerek miktar itibarıyla kesin olarak açıklanmıştır (Konya BAM 3. HD, 2025/2511 E., 2025/2762 K., s. 5–6).
Bu, bölge adliye mahkemesi kararlarının önemli bir bölümünün istinaf aşamasında son bulduğu anlamına gelir. Hesabın ilk derece mahkemesinde sağlam kurulması, dosyanın üst aşamalarda yeniden yargılanma şansını azalttığı için baştan dikkatli kurgulanmalıdır.
Pert sürecinin kendi makul süresi
Mahrumiyet bedelinin süresi yalnızca ödeme gecikmesi değil, pert işleminin kendi gerektirdiği makul süre üzerinden de kurulabilir. Bölge adliye mahkemesinin incelediği dosyada, aracın hasar tespiti, eksper raporunun yazımı, sigorta şirketi incelemesi, sovtaj bedeli belirlenmesi için ihaleye çıkarılması, nihayet araç rayiç bedelinin belirlenerek pert işleminin tamamlanması ve ödemenin yapılması için gerekli olan sürenin ortalama 60 gün olarak değerlendirildiği; bu 60 günlük dönem için araç mahrumiyet bedelinin de belirli bir tutarda kabul edildiği görülmüştür. Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesinin bu değerlendirmeyi içeren kararını onamıştır (Antalya BAM 14. Hukuk Dairesi, 2024/691 E., 2025/1174 K., 30.12.2025).
Bu yaklaşım, makul sürenin hesabında iki ayrı dönemin birbirine karıştırılmaması gerektiğini gösterir: pert işlemlerinin tamamlanması için zorunlu süre ile tüketiciye ödemenin yapılması ya da emsal araç temini aşamasındaki gecikmeler. Hangi dönemin hesaba katılacağı, dosyadaki işlemlerin fiilî gelişimi ve bilirkişi değerlendirmesiyle belirlenir.
Sıkça sorulan sorular
Pert ilan edilen araçta araç sahibi hangi tazminatları isteyebilir?
Aracın pert öncesi değerine ilişkin tam hasar bedeli ile emsal bir araç temin edene kadar geçen makul süre için araç mahrumiyet bedeli istenebilir; mahrumiyet bedeli hesabında araç sahibinin bu süredeki zorunlu giderleri tenzil edilir (Konya BAM 3. Hukuk Dairesi, 2025/2511 E., 2025/2762 K., 18.12.2025, s. 3–5).
Pert ödemesi gecikirse araç mahrumiyet bedeli ödeme tarihine kadar mı hesaplanır?
Kendiliğinden hayır. Makul sürenin somut durumun koşulları değerlendirilerek bilirkişi tarafından belirlenmesi gerekir; örnekte pert ödemesinin yapıldığı tarihe kadar geçen 169 günlük süre hesaba katılmamış, emsal bir araç alımı için ortalama 30 gün makul süre kabul edilmiştir (Konya BAM 3. HD, 2025/2511 E., 2025/2762 K., s. 3, 5).
Araç mahrumiyet bedeli hangi esasa göre hesaplanır?
Emsal bir aracın günlük kiralama bedeli esastır; amortisman, bakım ve yakıt giderleri dikkate alınarak günlük bedel üzerinden makul süre ile çarpılır. Örnekte eski model bir otomobil için günlük 250,00 TL esas alınmakla 30 günlük mahrumiyet 7.500,00 TL olarak belirlenmiştir (Konya BAM 3. HD, 2025/2511 E., 2025/2762 K., s. 3).
Pert kayıtlı bir araç satın aldığımı sonradan öğrenirsem bedeli geri isteyebilir miyim?
Koşulları oluştuğunda evet. Pert kayıtlı ve ağır hasar görmüş aracın ayıplı olarak satıldığının tespit edilmesi hâlinde alıcının sözleşmeden dönme seçimlik hakkını kullanarak bedel iadesi istemesi, ilk derece mahkemesinde ve istinafta uygun görülmüştür (İstanbul BAM 57. HD, 2023/4074 E., 2026/1070 K., 28.04.2026, s. 7–8).
Pert işlemlerinin tamamlanması için geçen süre mahrumiyet bedelinde hesaba katılır mı?
Bölge adliye mahkemesi incelediği dosyada hasar tespitinden ödemeye kadar pert sürecinin gerektirdiği ortalama 60 günlük süreyi makul süre olarak değerlendirmiş ve bu dönem için araç mahrumiyet bedeline hükmedilmesini onamıştır (Antalya BAM 14. HD, 2024/691 E., 2025/1174 K., 30.12.2025).
Kaynaklar
Konya BAM 3. Hukuk Dairesi, 2025/2511 E., 2025/2762 K., 18.12.2025 (kaynak metinde s. 1–6; pert tespiti, sovtaj ve mahrumiyet bedeli değerlendirmesi s. 3–5; makul süre ve 30 gün hesabı s. 3 ve s. 5; kesinlik s. 6).
İstanbul BAM 57. Hukuk Dairesi, 2023/4074 E., 2026/1070 K., 28.04.2026 (kaynak metinde s. 1–8; pert kaydı ve komple hasar tespiti s. 2 ve s. 7; istinaf sonucu s. 8).
