WhatsApp Yazışmalarıyla Ödünç İspatı: TBK 392 Altı Hafta Kuralı
Elden verilen borçların geri istenmesinde en zor soru, ödemenin ödünç mü yoksa başka bir ödeme mi olduğudur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 10.09.2025 tarihli, 2025/548 Esas, 2025/3955 Karar sayılı kararı, aynı dosyada iki soruya birden cevap veriyor: banka dekontlarının açıklama kısmına yazılan “elden borç” ibaresi ve tarafların ikisinin de varlığını kabul ettiği WhatsApp yazışmaları, ödünç sözleşmesinin ispatında ne kadar yol alır? Karar, bu delillerin ödünç ispatına yeterli olduğunu kabul etmiş; ancak ödünç alacağının muacceliyeti bakımından TBK’nın 392. maddesindeki altı hafta kuralının ölçü alındığı bir uyuşmazlıkta bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştur. Bu yazıda karar, taraf isimleri maskelenerek kararda açıklanan hukuki noktalar korunarak derlenmiştir.
Uyuşmazlık: İtiraz Edilen İcra Takibi ve Düşen Dekontlar
Alacaklı, borçlu aleyhine başlattığı icra takibine yapılan itirazın kaldırılması için itirazın iptali davası açmış; takibe konu alacağın, borçluya 2020 ve 2021 yıllarında peyderpey verdiği ve tamamının banka kanalıyla borç açıklamasıyla gönderildiği paralar olduğunu ileri sürmüştür. Borçlu ise alacağın varlığını reddederek müdafaasında şu savunmaları yapmıştır: aslen borçlu olan tarafın alacaklı olduğunu, taraflar arasında duygusal birliktelik döneminde elden yaklaşık 900.000,00 TL ile 1.000.000,00 TL arasında borç verdiğini, dekont açıklama kısmına “elden borç” yazılmasının elden alınan bir borcun ödendiği anlamı dışında bir anlam taşımadığını, açıklama içermeyen dekontlardaki ödemelerin de kendi borcunun ödemesi olduğunu; ayrıca alacağın temerrüt şartları oluşmadan takip edildiğini ve likit olmadığından icra inkar tazminatına konu olamayacağını savunmuştur.
İlk derece mahkemesi, tarafların ibraz ettiği mesajlardan duygusal birliktelik dönemi boyunca alacaklı tarafından borçluya “elden borç” açıklamasıyla EFT ile toplam 471.670,00 TL gönderildiğini, mesaj içeriklerinden bu paraların borçlunun zor durumda olduğu ve ihtiyacı olduğu belirtilerek gönderildiğini ve sonradan mesajlarla geri istendiğini, bu haliyle ödünç olarak verildiğinin anlaşıldığını değerlendirmiştir. Mahkeme, alacağın takip tarihinden önce usulüne uygun temerrüde düşürülmediği sonucuna vararak davanın kısmen kabulüne, itirazın bu bölümde iptaline ve asıl alacak üzerinden %20 oranında icra inkar tazminatının tahsiline karar vermiş; işlemiş faiz talebini reddetmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi Neden Reddetti?
Borçlunun istinaf başvurusu üzerine bölge adliye mahkemesi, alacaklının takip tarihinden önce borcun ödenmesi konusunda ihtar veya bildirimde bulunmadığını, borçlunun ancak ödeme emrinin tebliğiyle haberdar olduğunu belirtti. Buna göre borç, ödeme emri tebliğinden itibaren altı hafta geçince muaccel hale geleceğinden, takip tarihi itibarıyla muaccel olmayan bir alacağın takibi mümkün değildir. Mahkeme, alacaklının bu anda hukuki yararının bulunmadığı gerekçesiyle davayı dava şartı yokluğundan usulden reddetti. İlk derece mahkemesinin esas bakımından verdiği kısmen kabul kararının yerine, davanın tamamının usulden reddi geçti.
İcra ve iflas kanununa göre itirazın iptali davasında davacının hukuki yararı, takibin başlatıldığı anda alacağın muaccel bulunmasıyla doğar. Muaccel olmayan bir alacak için başlatılan takibe yapılan itirazın iptaline karar verilmesi mümkün değildir; bu durum Yargıtay uygulamasında konuyu ortadan kaldıran dava şartı olarak kabul edilir.
TBK 392: Altı Hafta Kuralı ve İlk İstem
Kararın gerekçesinde TBK’nın 386 ve 392. maddeleri açıklanır. 386. maddede tüketim ödüncü tanımlanır: ödünç verenin bir miktar parayı veya tüketilebilen bir şeyi ödünç alana devretmeyi, ödünç alanın da aynı nitelik ve miktarda şeyi geri vermeyi üstlendiği sözleşme. 392. maddenin ilgili bölümü şöyledir: “Ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir gün ya da bildirim süresi veya borcun geri istendiği anda muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir.”
3. Hukuk Dairesi bu hükümden şu sonucu çıkarır: alacaklının ödünç verdiği para için dava açması veya takip başlatması için önce istemde bulunması muacceliyetin şartıdır. Belirli bir ödeme günü, ihbar süresi veya istenildiği anda muacceliyet kararlaştırılmamışsa, ilk istemden başlayarak altı hafta geçtikten sonra alacak muaccel olur; muaccel olmayan alacak için açılan dava, HMK’nın 114/1-h maddesi kapsamında hukuki yararın bulunmadığı gerekçesiyle reddedilir. Daire bu uygulamasına, 25.03.2024 tarihli, 2024/248 Esas, 2024/1217 Karar sayılı kendi ilamını da dayanak gösterir.
WhatsApp Yazışmaları Muacceliyetin İspatında Nasıl Kullanıldı?
Somut olayda dosya kapsamındaki her iki tarafın da varlığını kabul ettiği WhatsApp yazışmaları incelendiğinde, alacaklının borçluya ödünç olarak peyderpey verdiği paraları ilk olarak 08.10.2021 tarihinde istediği tespit edilmiştir. İcra takibi 28.09.2022 tarihinde başlatıldığından, ilk istem ile takip tarihi arasında TBK’nın 392. maddesindeki altı haftalık süre çoktan dolmuştur. Daire, bu nedenle ödünç verildiği sabit olan paralar bakımından istem şartının oluştuğunu, alacağın muaccel hale geldiğini kabul etmiştir.
Bu değerlendirme, WhatsApp yazışmalarının iki farklı işlevi ortaya koyar. Birincisi ödüncün ispatı: mesajlardaki talepler, para gönderimlerinin ödünç niteliğini doğrular; dekontların açıklama kısmındaki “elden borç” ibaresi ve ihtiyaç bildiren mesaj içerikleriyle birlikte değerlendirilince ödünç sözleşmesi ispatlanır. İkincisi muacceliyetin ispatı: ilk geri isteme tarihi, altı haftalık sürenin ne zaman işlemeye başladığını gösterir. Takipten uzun süre önce gönderilen mesajlar, alacaklı lehine muacceliyet karinesi kurar.
Daire, faiz yönünden alacaklının istinaf başvurusunda bulunmaması ve bu yönden borçlu yararına usuli müktesep hakkının oluşması da gözetilerek dosyanın yeniden incelenmesi ve karar verilmesi gerektiği sonucuna varmış; eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeyle davanın usulden reddine karar verilmesini doğru görmemiş ve bölge adliye mahkemesi kararını davacı yararına bozmuştur.
İcra İnkâr Tazminatı ve Kötüniyet Tartışması
Kararın ayrıntısında icra inkar tazminatı da tartışılır. İlk derece mahkemesi, asıl alacağın likit ve muayyen olması nedeniyle %20 oranında inkar tazminatına hükmetmişti. Borçlu, alacağın likit olmadığını ve kötüniyetli takip iddiasını savunmuştu. Genel kural olarak itirazın iptali davasında itirazın kaldırılması hâlinde, itirazın haksız olduğu anlaşılırsa alacaklı lehine %20 icra inkar tazminatına hükmedilir; ancak bu tazminatın ödünç niteliğindeki likit alacaklara ilişkin takiplerde gündeme geldiği, duygusal ilişki dönemi ödemelerinin niteliğinin ise her somut olayda ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır. Kararın bozma sonucu, esas itibarıyla muacceliyet ve hukuki yarar başlıklarını ilgilendirir; inkar tazminatı yönündeki değerlendirmeler yeniden yargılama dosyasında yapılacaktır.
Ödünç Veren Taraf Ne Yapmalı?
- Parayı banka kanalıyla gönderin ve dekontun açıklama kısmına “ödünç” ibaresi yazın; “elden borç” gibi çift anlamlı ifadeler savunmada ters etki yaratır.
- Geri isteme isteğini yazılı bir kanaldan yapın ve tarihi saklayın; WhatsApp, e-posta veya ihtarname ilk istem tarihi olarak işler.
- İlk istemden itibaren altı hafta geçmeden icra takibine başlamayın; muaccel olmayan alacak için açılan dava hukuki yarar yokluğundan reddedilir.
- Duygusal ilişki dönemlerinde belge düzenlememek yaygın olsa da, dosyada kalan mesajların amaca uygun yazılması ispat yükünü ciddi biçimde hafifletir.
Kararın tamamı için kaynak künyesi yazının sonunda verilmiştir; borç ve alacak uyuşmazlıklarında Antalya icra avukatı desteği, takip başlangıcındaki bu tür hataları önlemenin en pratik yoludur.
Duygusal İlişki Dönemi Ödemelerinde İspat Sorunu
Kararın öne çıkan yönlerinden biri, duygusal birliktelik döneminde yapılan ödemelerin hukuki niteliğine dair tipik tartışmayı göstermesidir. Para alan taraf, ödemelerin kendi borcunun ödemesi olduğunu ya da hibe niteliğinde olduğunu savunurken, para veren taraf ödünç iddiasındadır; dosyada yazılı ödünç sözleşmesi bulunmaz. Bu tür dosyalarda mahkemenin izlediği yol, delilleri bir bütün olarak okumaktır: dekontların açıklama metinleri, mesajlarda kullanılan dil (“ihtiyacın var”, “zor durumdasın”, “borcun” gibi ifadeler), geri isteme taleplerinin tarih dizilimi ve tarafların ikrarları. Kararda her iki tarafın da kabulündeki WhatsApp yazışmaları, tam bu noktada belirleyici olmuş; mesajların geri isteme içerikli olması, ödemelerin hibe değil ödünç olduğunu ortaya koymuştur.
Pratikte ispat hukukunun temel kuralı burada da işler: iddia eden tarafa ispat yükü aittir. Ödünç sözleşmesi tenkis edilemez bir biçimde yazılı olarak yapılmadıysa, mahkeme vicdani kanata ulaşmaya çalışır. Bu nedenle ödemelerin banka kanalıyla yapılması, ikrarın da yazılı ortamda kalması ve geri istemenin tarihlenmesi, elden yapılan ilişkilerde ortaya çıkan ispat boşluğunu dolduran tek güvenli yöntemdir.
Usulden Redd ve Esastan Redd Ayrımı
Kararın usul boyutu, itirazın iptali yargılamasında sık yapılan bir hatayı da gösterir. İlk derece mahkemesi davanın esasına girip alacağın varlığını saptamış ve kısmen kabul kararı vermişti; bölge adliye mahkemesi ise muacceliyet bulunmadığı gerekçesiyle dava şartı yokluğundan usulden reddetmiştir. Bu ayrım sonuçları açısından kritiktir: usulden reddedilen davada mahkeme alacağın varlığını incelmez ve aynı takip konusu bakımından yeniden dava açılması mümkün olur; esastan reddedilen davada ise konu kararla ortadan kaldırılır.
3. Hukuk Dairesi, muacceliyet şartının (ilk istem + altı hafta) dosyada oluştuğunu saptadıktan sonra, bölge adliye mahkemesinin usulden reddini hatalı bulmuş ve dosyanın esas yönünden yeniden değerlendirilmesi için kararı bozmuştur. Bozma sonucunda ilk derece mahkemesi, alacağın varlığı, likitliği, temerrüt durumu ve icra inkâr tazminatı istemlerini bir bütün olarak yeniden inceleyecektir. Davalı yönünden ise katılma yoluyla temyiz talebi — davanın esastan reddi gerektiği itirazı — bozma sonucuyla birlikte yeni yargılamada ele alınacaktır.
İcra İnkâr Tazminatının Hesabı ve Kapsamı
İcra inkâr tazminatı, itirazın iptaline karar verilen dosyalarda borçlunun haksız itirazına karşı alacaklıya tanınan yaptırımdır ve asıl alacağın yüzde yirmisi kadar hükmedilir. Bu tazminatın varlığı için alacağın likit ve muayyen olması aranır; takip konusu alacak bir para alacağı olmalı ve miktarı kesin biçimde belirlenebilmelidir. Karar dosyasında ilk derece mahkemesi 471.670,00 TL asıl alacak üzerinden %20 inkar tazminatına hükmetmiş; bu hesap, itirazın iptali ile takibin devamına ilişkin kabulün ekonomik karşılığı olarak görülmüştür.
Borçlunun “alacak likit değil” savunması, ödünç ilişkisinin yazılı belgeye bağlanmadığı dosyalarda tartışmaya açıktır; ancak Yargıtay uygulamasında ödünç ilişkisinden doğan para alacakları likit sayılmakta, duygusal ilişki dönemi ödemelerinin niteliği ise delil bütünü içinde saptanmaktadır. İnkâr tazminatına kötüniyet iddialarıyla karşı argüman geliştirmek isteyen borçlunun, takibin kötüniyetle başlatıldığını gösteren somut veriler (alacağın muacceliyeti, talep tarihi, ödeme teklifleri) sunması gerekir.
WhatsApp Kayıtları Nasıl Saklanmalı ve Sunulmalı?
WhatsApp yazışmalarının mahkemede delil değeri taşıyabilmesi için ibraz biçimi de önemlidir. Dosyaya sunulan çıktıların tarafları, tarihleri ve mesaj akışını eksiksiz göstermesi; ekran görüntülerinin telefon kaynağıyla birlikte saklanması; gerektiğinde cihazın bilirkişi incelemesine elverişli halde tutulması gerekir. Karşı tarafın varlığını kabul ettiği kayıtlar ispat bütünü içinde rahatça değerlendirilir; varlığı tartışmalı olan kayıtlarda ise bilirkişi incelemesi istenebilir.
Bir uyarı da gerekli: mahremiyete dair aralarındaki yazışmaların mahkemeye sunulması, taraflar arasındaki ilişkinin niteliğine göre kişisel veri sorumluluğu doğurabilir. Yargılamada kullanılacak kayıtların yalnızca uyuşmazlıkla ilgili bölümünün ibraz edilmesi ve üçüncü kişilere ait verilerin gereksiz yere açıklanmaması hem etik hem hukuki olarak doğru yaklaşımdır. Kayıtların amaca uygun kullanımı, delilin hukuka uygunluğu değerlendirmesini de güçlendirir.
Ödünç ile Hibe Ayrımı ve İkrarın Gücü
İlişki dönemi ödemelerinde borçlunun en yaygın savunması, paraların hibe ya da ortak yaşam masrafları karşılığı verildiğidir. Karardaki dosyada bu savunma iki veri karşısında çökmüştür: birincisi, paraların geri istendiği ve bu taleplerin mesajlarla belgeli olması — hibede geri isteme olağan değildir; ikincisi, borçlu yönünden de kabul içeren beyanların dosyada bulunması. İkrar, ispat hukukunda en güçlü delillerden biridir; karşı tarafın da kabul ettiği WhatsApp yazışmaları, fiilen yazılı bir ikrar ortamı oluşturur.
Ödünç ile hibe ayrımında mahkeme, tarafların ekonomik gücünü ve ödemelerin amacını da tartar: ihtiyaç bildirimiyle gönderilen paraların geri istenmesi, ödünç iradesinin somut göstergesidir. Ortak yaşam masrafları için yapılan küçük tutarlı ödemeler ise farklı nitelikte olabileceğinden, dosyada tutarların ve tarihlerin dağılımına bakılır. Karardaki hesap da bu mantıkla kurulmuştur: takibe konu 471.670,00 TL’lik bölüm, mesajlarda ödünç olarak geri istenen ve ihtiyaç nedeniyle gönderilen paraya karşılık gelmektedir.
İtirazın İptali Davasında Süre ve Yol
İtirazın iptali davası, itiraza konu alacağın niteliğine göre genel hukuk mahkemesinde açılır; takip, ödeme emrinin tebliğiyle borçlu için temerrüte götürür. Burada iki süre öne çıkar. Birincisi alacağın muacceliyeti: kararda açıklandığı gibi ödünç alacağında ilk istemden başlayarak altı hafta geçmeden takip başlatılamaz ve muaccel olmayan alacak için açılan dava hukuki yarar yokluğundan reddedilir. İkincisi İİK’nın 67. maddesindeki hak düşürücü süre: itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açılmayan alacaklı, bu takip bakımından dava yolunu kaybeder; genel hukuk mahkemesinde yeni takip kurulması mümkün olur.
Süre hesabında WhatsApp mesajlarındaki ilk istem tarihi, altı haftalık sürenin başlangıç noktasıdır; takip tarihi, bu sürenin dolup dolmadığının test edildiği tarihtir. Karardaki dosyada 08.10.2021 tarihli ilk istem ile 28.09.2022 tarihli takip arasında yaklaşık bir yıl bulunması, muacceliyet tartışmasını tek yönlü çözmüştür. Alacaklının bu süreleri işlemeye başlamadan önce dosyalaması, dava şartı riskini ortadan kaldırır.
Sonuç: Yazılı İz Bırakmanın Değeri
Kararın tamamı, elden verilen ilişkilerde belge düzenlememenin yarattığı riski ve yazılı iz bırakmanın değerini aynı dosyada göstermektedir. Ödünç ispatında dekont açıklaması, mesaj dili ve ilk istem tarihi üçlüsü; muacceliyet tartışmasında ise TBK m. 392’nin altı hafta kuralı belirleyicidir. Alacaklının lehine bozma sonucu, ilk istemin belgelenmesiyle mümkün olmuştur; bu da pratik dersin kendisidir: istemini yazılı bırak, tarihi sakla.
Borçlu yönünden ise karar, savunmanın ölçüsünü hatırlatır: alacağın varlığını tamamen reddetmek yerine, muacceliyet ve hukuki yarar gibi usul başlıklarını doğru kurmak, dosyanın seyrini belirleyebilir. Bu dosyada bölge adliye mahkemesi usulden reddi öne sürerek borçluyu esastan korumaya çalışmış; ancak muacceliyet şartının oluşması, bu yolu kapatmıştır. Takip ve dava aşamalarında bu başlıkların teknik dengesi, dosyanın sonucunu mahkumiyet-borç ilişkisi belirlemeden önce çözebilir; bu nedenle itirazın iptali yargılaması, ispat hukuku kadar usul hukukunun da dosyasıdır.
Sık Sorulan Sorular
WhatsApp yazışmaları mahkemede delil olur mu?
Evet. Dosyaya ibraz edilen ve karşı tarafın da varlığını kabul ettiği mesajlar, ödünç sözleşmesinin kurulduğunu ve paraların geri istendiğini gösterdiğinde ispat bütünü içinde delil olarak değerlendirilir; bağımsız kanıt olamasa da dekontlarla birlikte ödünç ispatına yeterlidir.
Dekonta “elden borç” yazmak yeterli midir?
Tek başına tartışmalıdır. Yargıtayın incelediği dosyada “elden borç” açıklaması, mesaj içerikleri ve ihtiyaç bildirimiyle birlikte değerlendirilerek ödünç olarak nitelendirilmiştir. En sağlıklısı dekont açıklamasına doğrudan “ödünç” ibaresi yazmaktır.
Ödünç alacağı ne zaman icraya konabilir?
Geri verme günü, bildirim süresi veya istenildiği anda muacceliyet kararlaştırılmamışsa, ilk istemden başlayarak altı hafta geçtikten sonra alacak muaccel olur ve ancak bu tarihten sonra takip başlatılabilir; aksi hâlde dava hukuki yarar yokluğundan reddedilir.
İlk istem ne demektir ve nasıl ispatlanır?
Ödünç verenin alacağı geri istemesidir. WhatsApp mesajı, e-posta, ihtarname gibi yazılı kanıtlarla tarihi sabitlenebilir; ilk istemden itibaren altı haftalık süre işler. Karardaki dosyada ilk istem, tarafların kabulündeki mesajlarda 08.10.2021 tarihinde saptanmış ve takip tarihiyle karşılaştırılarak muacceliyet kabul edilmiştir.
İtirazın iptali davasında icra inkar tazminatı kimin lehine hükmedilir?
İtirazın haksız olduğu anlaşılırsa takibi başlatan alacaklı lehine, asıl alacağın %20’si oranında icra inkar tazminatına hükmedilir; alacağın likit ve muayyen niteliği bu hesabın temelini oluşturur. Karardaki dosyada ilk derece mahkemesi bu yönde hükmetmiş, nihai değerlendirme bozma sonrası yeniden yargılamaya kalmıştır.
Kaynak Kararlar (Maskelenmiş Tam Metinler)
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2025/548 Esas, 2025/3955 Karar, 10.09.2025 — Maskelenmiş tam metin (PDF)
- Bölge Adliye Mahkemesi kararı (Ankara BAM 36. Hukuk Dairesi, 27.11.2024, 2024/1095 Esas, 2024/1767 Karar), karar metninde özetlenmiştir.
- Destek içtihat: Yargıtay 3. HD, 25.03.2024, 2024/248 Esas, 2024/1217 Karar.
