Giriş
Ceza yargılamasında hükmün açıklanması ve tebliği, kanun yollarına başvurma süresinin ne zaman işlemeye başlayacağını belirleyen temel usul adımlarından biridir. Uygulamada en çok karşılaşılan tartışmalardan biri şudur: Hüküm sanık müdafiinin yüzüne tefhim edilmiş, ancak yokluğunda yargılanan sanığa ayrıca tebligat yapılmamıştır. Bu durumda sanığın istinaf başvurusu süresiz mi sayılır, yoksa kararın kendisine tebliğ edilmediği anlaşıldığında süre bakımından ne yapılmalıdır? Konya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesi, 12.06.2025 günü, 2024/3817 Esas ve 2025/1492 Karar sayılı, oy birliğiyle verdiği ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 286/2-a maddesi uyarınca kesin olan kararıyla bu soruyu çözümlemiştir. Karara göre, hüküm kamu davasının asli bir süjesi ve tarafı olan sanığa ayrıca tebliğ edilmediği için, sanığın istinaf başvurusu süresinde kabul edilmiş; süresiz ret içeren ek karar kaldırılarak dosya esastan incelenmiştir.
Aşağıdaki inceleme, kararın tebliğnamedeki düşünce bölümünde yer alan tespitlere sadık bir derleme niteliğindedir. Değerlendirme; Anayasa’nın 40. maddesinin ikinci fıkrası, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 13. maddesi, CMK’nın 34. maddesinin ikinci fıkrası ile 232. maddesinin altıncı fıkrası, 260. maddesinin ilk fıkrası ve 35. maddesinin ikinci fıkrası ile 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 11. maddesi ve gerekçesi çerçevesinde yapılmıştır. Amaç, özellikle yoklukta yargılanan sanıklar bakımından tebligat ile istinaf süresi arasındaki ilişkiyi somut olay üzerinden netleştirmektir. Zira bu tür dosyalarda sanık duruşmada bulunmadığından hüküm yüzüne tefhim edilemez; sürenin başlaması tamamen tebligata bağlı kalır. Tebligat ihmal edilirse, sanık kanun yoluna süresinde başvurmuş olmasına rağmen süresiz ret ile karşılaşabilir; bu da etkin başvuru hakkının fiilen iptali sonucunu doğurur. İstinaf başvurusunun genel koşulları, süresi ve usulü için ceza yargılamasında istinaf rehberi yazımıza bakılabilir.
Kaynak karar (maskelemiş nüsha): konya-bam-4-cd-2024-3817-2025-1492-maskeli.pdf — kişisel veriler kısaltılmış, künye birebirdir.
Olay ve süresiz ret kararı
İlk derece mahkemesince verilen mahkumiyet hükmü, sanık müdafiinin yüzüne karşı tefhim edilmiştir. Yokluğunda karar verilen sanığa ise hüküm tebliğ edilmemiştir. Sanık müdafii istinaf yoluna başvurmadı; bunun üzerine sanık, 08/10/2024 tarihinde istinaf yoluna başvurdu. İlk derece mahkemesi, 16/10/2024 tarihli ek kararıyla sanığın istinaf başvurusunun süre yönünden reddine karar verdi. Dosya üzerine bölge adliye mahkemesine geldiğinde incelenen karar, işte bu süresiz ret ek kararı olmuştur. Dolayısıyla bölge adliye mahkemesinin önündeki soru, ek kararın süresiz ret nedenleri bakımından yerinde olup olmadığıydı; sorunun cevabı ise hükmün tebligat rejimine uygunluğuna bağlıydı.
Daire, dosya kapsamında üç tespit yaptı. Birincisi, hüküm sanık müdafiinin yüzüne tefhim edilmiş, ancak sanığa tebliğ edilmemiştir. İkincisi, müdafi istinaf yoluna başvurmamış, sanık bizzat 08/10/2024 tarihinde başvurmuştur. Üçüncüsü, ilk derece mahkemesi sanığın başvurusunu 16/10/2024 tarihli ek kararıyla süre yönünden reddetmiştir. Daire, kararın sanığa ayrıca tebliğ edilmediği için sürenin sanık bakımından işlemeye başlamadığı sonucuna varmış; süresiz ret ek kararı üzerinde yapılan incelemede bu kararı kaldırmıştır.
Burada dikkate alınması gereken usulî çerçeve şudur: İstinaf başvurusunun süresi, süresi kesin süre olup hükmün açıklanması ya da tebliğiyle işlemeye başlar. Hükmün açıklanması ancak ilgili kişinin duruşmada hazır bulunması hâlinde söz konusu olabilir; yoklukta yargılanan sanık için bu imkân bulunmadığından, süre yalnızca tebligat yoluyla başlayabilir. Tebligat yapılmamış bir karardan hareketle süresiz ret kararı vermek, sürenin hiç işlememiş olması gerçeğini göz ardı etmek anlamına gelir. Nitekim daire de ek kararı bu çerçevede değerlendirmiş, süresiz ret nedeninin varlığını reddederek dosyayı esastan incelemiştir.
Karar neden sanığa ayrıca tebliğ edilmeli
Tebliğnamedeki düşüncede, kararın tebliğinin şeklî bir işlem olarak değil, amacına uygun biçimde yapılması gerektiği; müdafi ile sanığın ise savunma yönünden birbirinden bağımsız iki süje olduğu ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır. Bu bölümdeki tespitler, kaynak kararın metnine uygun olarak derlenmiştir.
Adil yargılama, etkin başvuru hakkı ve tebligatın amacı
Dairemizce de benimsenen, kaynak metin içinde anılan Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarında açıklandığı üzere; adil yargılama, ceza muhakemesi hukukunda, sanığa ve mağdura tanınan hakların tümü ve insan hakları ihlal edilmeden yapılan yargılama olarak tanımlanmakta olup soruşturma ve kovuşturma evrelerinin tamamında geçerli olan bir hak olarak karşımıza çıkmaktadır. Ceza yargılamasında adil yargılanma hakkının bir parçası olarak etkin başvuru yolu ve yöntemine verilen önem dikkate alındığında, Anayasa’nın 40. maddesinin ikinci fıkrası, AİHS’nin 13. maddesi ve CMK’nın 34. maddesinin ikinci fıkrası ile 232. maddesinin altıncı fıkrasına uygun olarak kararın tebliğinin şeklî değil; faydalı, amacına uygun, hak arama hürriyetini ve etkin başvuru hakkını engellemeyecek biçimde yapılması gerekmektedir.
Bu tespitlerin pratik anlamı yüksektir. Başka bir deyişle, tebligatın bir şekilde yapılmış olması tek başına yeterli değildir; tebligat, ilgili kişinin kanun yoluna fiilen başvurabilmesini sağlayacak nitelikte olmalıdır. Şeklî bir tebligat anlayışı, özellikle hürriyeti bağlayıcı sonuçlarla karşı karşıya kalmış yokluktaki sanıklar bakımından, kanun yolunun kağıt üzerinde varlık, uygulamada yokluk olarak kalmasına yol açar. Bu nedenle daire, tebligat kurallarını salt teknik bir iletişim işlemi olarak değil, adil yargılanma hakkının işlerlik kazanmasının ön koşulu olarak ele almıştır.
CMK m. 260/1: Kanun yolları kimlere açıktır
CMK’nın “Kanun yollarına başvurma hakkı” başlıklı 260. maddesinin ilk fıkrasında; “Hâkim ve mahkeme kararlarına karşı Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık ve bu Kanuna göre katılan sıfatını almış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar için kanun yolları açıktır.” denilmek suretiyle sanıkların kanun yoluna başvuru haklarının bulunduğu açıkça kabul edilmiştir. Sanık, kanun yollarına başvurma hakkı tanınan bağımsız bir taraf konumundadır.
Bu hakkın kullanılabilmesi için ise sürenin işlemeye başlaması, sürenin de kararın sanığa usulünce tebliğ edilmesine bağlanması gerekir. Tebligat yapılmadan süreyi başlatmak, sanığa tanınan kanun yolunu fiilen kapatmak anlamına gelir. CMK m. 260/1’deki sayılımda sanığın açıkça anılmış olması, kanun yolu hakkının yalnızca müdafi aracılığıyla kullanılabilecek bir hak olarak okunmasını da engeller; hak, doğrudan sanığın kendisine tanınmıştır ve bu hakkın fiilen kullanılabilmesinin ön şartı, kararın sanığa ulaşmasıdır.
7201 sayılı Kanun m. 11 ve gerekçesi: Ceza davasında duruşma sanık içindir
7201 sayılı Kanun’un “Vekile ve kanuni mümessile tebligat” başlıklı 11. maddesinin birinci fıkrası; “Vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır. Vekil birden çok ise bunlardan birine tebligat yapılması yeterlidir. Eğer tebligat birden çok vekile yapılmış ise bunlardan ilkine yapılan tebliğ tarihi asıl tebliğ tarihi sayılır. Ancak Ceza Muhakemeleri Kanununun, kararların sanıklara tebliğ edilmelerine ilişkin hükümleri saklıdır.” şeklinde düzenlenmiştir.
Madde gerekçesinde de; ceza yargılamasında duruşmanın vekil için değil sanık için yapıldığı, yargılamanın akıbetinin de sanığın özgürlüğü veya mali durumu ile kısacası şahsı ile ilgili bulunduğu, bu itibarla ceza davalarında kararların sanıklara tebliğ edilmesine gerek görmemenin ve müdafiye yapılan tebliği geçerli saymanın adalet ilkeleriyle bağdaştırılamayacak bir durum olduğu ifade edilmiştir. Gerekçe, vekile tebligat kuralının ceza yargılamasında aynen uygulanamayacağını ve kararların sanığa da tebliğini zorunlu kılmaktadır. Maddede yer alan saklılık hükmü de aynı sonucu doğurur: CMK’nın kararların sanıklara tebliğine ilişkin hükümleri, vekile yapılacak tebligatın yeterliliğine ilişkin genel kuralın önünde durur.
CMK m. 35/2: Hazır bulunamayan ilgilisine tebligat
CMK’nın “Kararların açıklanması ve tebliği” başlıklı 35. maddesinin ikinci fıkrasında; koruma tedbirlerine ilişkin olanlar hariç, aleyhine kanun yoluna başvurulabilecek hâkim veya mahkeme kararlarının hazır bulunamayan ilgilisine tebliğ olunacağı hususu açıkça belirtilmiştir. Bu düzenleme, müdafiin yanı sıra sanığa da tebligat yapılmasının yolunu açmıştır.
Yokluğunda yargılanan sanık, hükmün tefhim edildiği duruşmada hazır bulunamayan ilgilinin tipik örneğidir; aleyhine kanun yoluna başvurulabilecek bir karar verilmişse, bu kararın kendisine tebliğ edilmesi gerekir. Mahkumiyet hükmü, aleyhine kanun yoluna başvurulabilecek kararların en ağırıdır; buna rağmen sanığa tebliğ yapılmaması, CMK m. 35/2’nin doğrudan ihlalidir. Tebliğ, sanığa hükmün içeriğini ve kanun yoluna başvurma imkânını fiilen sunma işlevi görür; bu işlev yerine getirilmeden sürenin işlemeye başladığı kabul edilemez.
Müdafi–vekil ayrımı: Savunmaya ilişkin kararlar iki süjeyi de ilgilendirir
Daire, çözümün dayanağını oluşturan kavramsal ayrımı şöyle kurmuştur: Müdafi, vekilden farklı olarak şüphelinin/sanığın temsilcisi değil, ondan bağımsız ayrı bir ceza muhakemesi organı/öznesidir. Ceza muhakemesinde müdafi savunduğu kişiyi temsil etmemekte, kamusal bir yargılama makamı olarak kişinin savunmasına destek sağlamaktadır. Buna göre şüpheli/sanık ile müdafi ilişkisinin temsil kavramıyla açıklanması olanaklı değildir. Buradaki ilişki temsil ilişkisi olmayıp işleyişi kamu hukuku kurallarıyla düzenlenmiş bağımsız bir görev ilişkisidir.
Şüpheli/sanık ve müdafi birlikte ancak birbirinden bağımsız olarak savunma makamını işgal eden iki süjedir. Dolayısıyla savunmaya ilişkin tüm kararlar iki süjeyi de ilgilendireceğinden, ilgili sıfatıyla hem müdafie hem de şüpheli/sanığa tebligat yapılmalıdır. Bu ayrımın uygulamadaki karşılığı nettir: Müdafie yapılan tebligat, sanığa yapılan tebligatın yerine geçmez. Medeni usul hukukundaki vekile tebligat mantığı, müdafi kurumu üzerinden ceza yargılamasına taşınamaz; çünkü müdafi, sanığın iradesine dayanan bir temsil ilişkisi içinde değil, kanunun kendisine yüklediği bağımsız bir görev içinde hareket eder. Müdafinin duruşmalardaki ve savunmadaki rolü için ifade ve sorguda müdafiin hakları başlıklı yazımıza bakılabilir.
BAM’ın çözümü ve sonucu
Yukarıdaki değerlendirme ve tespitler doğrultusunda daire, ilk derece mahkemesince sanık müdafiinin yüzüne karşı tefhim edilen hükmün, yokluğunda karar verilen sanığa tebliğ edilmediğini, sanık müdafiinin istinaf yoluna başvurmadığını, sanığın ise 08/10/2024 tarihinde istinaf yoluna başvurduğunu ve ilk derece mahkemesince 16/10/2024 tarihli ek karar ile sanığın istinaf başvurusunun süre yönünden reddine karar verildiğini belirlemiştir. Ancak kararın kamu davasının asli bir süjesi ve tarafı, diğer bir ifadeyle cezanın sorumlusu olan sanığa da ayrıca tebliğ edilmesi gerektiği halde tebliğ edilmediğinden, sanığın istinaf başvurusunun süresinde olduğu kabul edilmiştir.
Bu nedenle ilk derece mahkemesinin 16/10/2024 tarihli ek kararın kaldırılmasıyla yapılan incelemede; yapılan yargılamaya, dosya içeriğine, toplanıp karar yerinde gösterilen ve değerlendirilen delillere, oluşa ve mahkemenin soruşturma sonucunda oluşan inanç ve takdirine, suçun oluşumuna ve niteliğine uygun kabul ve uygulamasına, hukuka uygun, yasal ve yeterli olarak açıklanan gerekçeye göre, sanık ve vasisinin istinaf istemi yerinde görülmemiş ve CMK’nın 280/1-a maddesi uyarınca istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. Sonuç olarak sanığın süresinde başvurabildiği bir kanun yolu kendisinden esirgenmemiş, ancak hüküm esastan incelendiğinde bozulacak bir yön bulunmamıştır. Daire, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine, bir örneğinin de istinaf başvurusunda bulunanlara mahkemesi tarafından tebliğine, dosyanın hükmü veren ilk derece mahkemesine iadesine karar vermiştir. Karar, CMK m. 286/2-a uyarınca kesindir; süresiz ret konusundaki bu çözüm, istinaf incelemesinin kesinlik rejimi içinde kalan bir aşamasıdır. Özetle, sanığın bu aşamada maddi bir zararı doğmamış; ancak yapılmayan tebligat nedeniyle ihlal edilen usul, ek kararın kaldırılması yoluyla düzeltilmiştir.
Uygulamadaki sonuçlar
Bu karar, tebligat ile istinaf süresi ilişkisinde uygulayıcılara ve sanıklara somut ölçütler vermektedir:
- Yoklukta yargılanan sanıkta tefhim-şahsen açıklama mümkün değilse tebliğ şarttır. Sanık duruşmada yoksa hüküm onun yüzüne tefhim edilemez; bu durumda kararın sanığa tebliğ edilmesi zorunludur. Müdafinin yüzüne tefhim, bu zorunluluğu ortadan kaldırmaz.
- Müdafiye yapılan tebligat sanığın süresini başlatmaz. Müdafi sanığın temsilcisi değil, ondan bağımsız bir ceza muhakemesi organıdır; savunmaya ilişkin kararlar iki süjeyi de ilgilendirir. Bu nedenle müdafiye tebligat, sanık bakımından tebligat yerine geçmez.
- Süre, tutum ve öğrenme mantığıyla işler. Tebligat yapılmamışsa sanığın istinaf süresi işlemeye başlamaz; süre ancak kararın sanığa usulünce tebliğiyle başlar. Bu yaklaşım, sürenin sanığın tutumuna ve öğrenmesine bağlanması mantığıyla uyumludur. Böylece süresiz ret yerine, sürenin hiç işlememiş sayılması gerekir.
- Süresiz ret ek kararı sonradan kaldırılabilir. Tebligat eksikliğine dayanan süresiz ret ek kararı, bölge adliye mahkemesince kaldırılarak dosya esastan incelenebilir; bu, sanığın kanun yoluna erişimini geri getiren bir usul düzeltmesidir.
- Müdafi kendi başvuru süresini izlemelidir. Kararda müdafi istinaf yoluna başvurmamıştır. Müdafin başvurup başvurmaması, sanığın süresinden bağımsız bir sorundur; müdafi, bağımsız ceza muhakemesi organı sıfatıyla süreci takip etmekle yükümlüdür.
- Sanık kendisi de başvurmalıdır. Müdafi başvurmadığında sürenin sanık bakımından işlememesi, sanığın bizzat başvurmasına imkân verir; kararda da başvuruyu sanık yapmıştır. Sanığın tebligat adresinin güncel olması, sürecin sağlıklı işlemesi bakımından önem taşır. HAGB tebligatı ve müdafiin süresi konusundaki benzer tartışmalar için HAGB tebligatı ve müdafiin istinaf süresi yazımıza bakılabilir.
Aynı ilkeler Antalya bölgesindeki yargılamalar için de geçerlidir; Antalya Bölge Adliye Mahkemesi ceza daireleri de yoklukta verilen hükümlerde kararın sanığa ayrıca tebliğ edilmesini, müdafiye yapılan tebligatın sanığın süresini başlatmayacağını benimsemektedir. Bu yaklaşım, yukarıda açıklanan anayasa ve sözleşme temelli gerekçelerin bölgeye özgü olmadığını göstermektedir: Etkin başvuru hakkı, dosyanın hangi bölge adliye mahkemesine ait olduğuna bakılmaksızın aynı korumayı gerektirir. Antalya’da yargılama gören sanıkların da tebligat adreslerini takip etmesi ve süresiz ret ile karşılaşmaları hâlinde bölge adliye mahkemesi incelemesini istemeleri yerinde olur. Geniş kapsamlı bilgi için ceza hukuku rehberi sayfamıza bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hüküm müdafimin yüzüne okundu; bana tebliğ edilmedi, ne yapmalıyım?
Hükmün müdafiin yüzüne tefhim edilmesi, kararın size ayrıca tebliğ edilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Tebligat yapılmadığı için istinaf süreniz işlemeye başlamamıştır. Bu durumda süresiz ret ek kararı verilmiş olsa bile, bölge adliye mahkemesinden bu ek kararın kaldırılarak dosyanın esastan incelenmesini isteyebilirsiniz.
Müdafiye yapılan tebligat sanığın istinaf süresini başlatır mı?
Başlatmaz. Müdafi sanığın temsilcisi değil, ondan bağımsız ayrı bir ceza muhakemesi organıdır; savunmaya ilişkin kararlar sanığı ve müdafiyi birlikte ancak bağımsız biçimde ilgilendirir. Bu nedenle ilgili sıfatıyla hem müdafie hem de sanığa tebligat yapılmalıdır; müdafiye yapılan tebliğ, sanık bakımından geçerli tebligat sayılmaz.
İstinaf başvurusu süresiz reddedildiyse ne yapılabilir?
Süresiz ret, kararın size usulünce tebliğ edilmediği bir eksikliğe dayanıyorsa, bölge adliye mahkemesinden ek kararın kaldırılmasını ve başvurunun süresinde sayılarak dosyanın esastan incelenmesini isteyebilirsiniz. Konya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesi’nin 12.06.2025 günlü kararında bu yol izlenmiş, süresiz ret ek kararı kaldırılarak esastan inceleme yapılmıştır.
Yoklukta verilen hükümlerde istinaf süresi ne zaman başlar?
Yoklukta yargılanan sanık duruşmada hazır bulunamadığı için hüküm onun yüzüne tefhim edilemez; aleyhine kanun yoluna başvurulabilecek kararların hazır bulunamayan ilgilisine tebliği gerekir. Bu nedenle süre, kararın sanığa usulünce tebliğiyle başlar. Tebligat yapılmadan geçen zaman, sanığın istinaf süresinden sayılmaz.
Kaynaklar
- Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi, 2026/1496 E., 2026/1449 K., 14.05.2026 — gerekçeli kararın katılana ve vekiline tebliği, dosyanın tevdii ve öncelikli ele alınması — maskelemiş karar metni (PDF)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesi, 12.06.2025 günü, 2024/3817 E., 2025/1492 K., oy birliği, CMK 286/2-a uyarınca kesin. (Kaynak metin PDF sayfa işaretli; künye ve teblignamedeki düşünce s. 1, müdafi–vekil ayrımı ve tebligat kuralları s. 2, değerlendirme ve sonuç s. 2–3.)
- Kaynak metin içinde anılan kararlar: Yargıtay Ceza Genel Kurulu 17/05/2023 günü, 2023/49 E., 2023/277 K.; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 29/03/2023 günü, 2022/599 E., 2023/192 K.
- Kanun maddeleri: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 34, 35, 260, 232, 280, 286; 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 11; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 40; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 13.
Son olarak hatırlatılmalıdır ki bu çözüm, süresiz ret ek kararının içeriğinin denetlenmesine ilişkin genel bir kural koymamakta; yalnızca tebligat eksikliği nedeniyle sürenin işlememiş olması hâlindeki özel durumu düzenlemektedir. Süre hesabı, başvurunun biçimi ve esastan inceleme aşamasındaki değerlendirmeler, her dosyanın kendi koşulları içinde ayrıca yapılmalıdır.
Bu makale bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınız için bir avukata başvurunuz.
