Ayıplı araçta tüketici, kanunun tanıdığı seçimlik haklardan birini kullanır: sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız bir misli ile değişim. Peki dava konusu aracın üretimi sona ermişse misli ile değişim hakkı ortadan kalkar mı? Bölge adliye mahkemesinin incelediği dosyada bu sorunun cevabı, aracın ithalatçısına karşı yöneltilen davada verildi: üretimin sona ermesi, talebin esastan incelenmesine engel değil (İstanbul BAM 46. Hukuk Dairesi, 2026/1243 E., 2026/1291 K., 09.07.2026, oybirliği).
Dosyada ikinci el olarak alınan dizel otomobil, kısa süre sonra başlayan ve tekrarlayan dizel partikül filtresi (DPF) kaynaklı silkeleme sorunlarıyla defalarca yetkili servise gitti; sensörler ve DPF garanti kapsamında değişti, DPF daha sonra ikinci kez bozuldu. Tüketici, aracın üretiminin sona erdiğini belirterek aracın ithalatçı şirkete iadesini ve menfi zararın ödenmesini istedi; yargılama içinde talebini ayıpsız misli ile değişime çevirdi.
İlk derece mahkemesi neden reddetti?
İlk derece mahkemesi, dosyadaki bilirkişi raporunda aracın “gizli ve üretim kaynaklı ayıp” taşıdığının belirlenmesine rağmen, aynı modelin üretiminin sona erdiği ve birebir aynı özellikte yeni bir aracın temininin teknik olarak mümkün görünmediği; sözleşmeden dönmenin satıcıya yöneltilmesi gerektiği hâlde satıcının davada taraf olmadığı ve bedel indirim talebinin ithalatçıya yöneltilemeyeceği gerekçeleriyle davanın pasif husumet yokluğundan usulden reddine karar verdi. Yani ayıbın varlığı saptanmıştı, ancak talebin hangi muhataba karşı ve nasıl yerine getirilebileceği sorunu ret yoluna götürülmüştü.
Seçimlik haklar ithalatçıya karşı da kullanılabilir
Dosyada ayıbın niteliği de ölçülmüştür: bilirkişi değerlendirmesinde bu tür filtrelerin olağan kullanım ömrünün ortalama 150.000 ila 200.000 kilometre bandında olduğu, aracın ise filtre ikinci kez bozulduğunda bu bandın çok altındaki kilometrede bulunduğu, sık sık aynı kaynaklı servis başvurularının yapıldığı ve kullanıcı hatası bulunmadığı belirtilmiştir. Tekrarlayan parça arızasının olağan kullanım ömrünü tamamlamadan yıpratması, ayıbın tesadüfi kullanım sonucu olmadığı yönündeki tespitin dayanağıdır; tüketici yönünden de hakkın kullanılmasında zamana karşı baskı yaratan olgu budur.
Bölge adliye mahkemesi, kararında ayıplı mal tanımını ve tüketiciye tanınan dört seçimlik hakkı içeren mevzuat hükümlerini hatırlatmıştır. Belirleyici olan nokta şudur: ücretsiz onarım ve malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları, üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir; bu hakların yerine getirilmesinde satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Ayıbın malın piyasaya sürülmesinden sonra doğduğunu üretici veya ithalatçı ispat ederse sorumluluk ortadan kalkar; dosyada ise bilirkişi, ayıbın üretim kaynaklı olduğunu ve kullanıcı hatası bulunmadığını belirlemiştir.
Daire ayrıca, onarım hakkını kullanan tüketicinin malın garanti süresi içinde tekrar arızalanması, tamir için gereken azami sürenin aşılması veya tamirinin mümkün olmadığının anlaşılması hâllerinde diğer seçimlik haklarını kullanabileceğine ilişkin düzenlemeyi ve garanti belgesi yönetmeliğindeki karşılığını aktarmıştır. Dosyada DPF’nin garanti kapsamında değiştirilmesinden kısa süre sonra yeniden arızalanması, bu yönün de değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Tekrarlayan parça arızalarının ayıp değerlendirmesindeki yeri hakkında ayrıntıyı gizli ayıp sayfası taşır.
Üretimin sona ermesi engel değil: infazda çözüm
İlk derece mahkemesinin “misli temin teknik olarak mümkün değil” gerekçesi, bölge adliye mahkemesince bu yönüyle düzeltildi. Dairenin değerlendirmesi şöyledir: tüketici seçimlik hakkını ayıpsız misli ile değişim yönünde kullanmış ve dava konusu aracın üretimi sona ermişse, infaz aşamasında icra mevzuatının teslime ilişkin kuralı devreye girer — hükmolunan taşınır borçlunun yedinde bulunmazsa, ilamda yazılı değer alınır. Başka bir deyişle, ayıpsız mislinin fiilen verilememesi hâlinde İİK m. 24 uyarınca ilamda yazılı değerin alınması gündeme gelir ve eda yükümlülüğü bu yolla para ile ifa edilebilir hâle gelir; bu nedenle mahkemenin, misli ile değişim istemi yönünden olumlu ya da olumsuz bir esasa ilişkin karar vermesi gerekirken davanın pasif husumet nedeniyle usulden reddi isabetsizdir.
Bu çözümün pratik karşılığı dosyanın kendisinde de görülür: tüketici, tam da infazın tazminata dönüşme ihtimalini gözeterek talebini yargılama içinde misli ile değişime çevirmişti. Üretimi bitmiş bir modelde “hak yok” değil, “infazda değere dönüşme” düzenlemesi yargılamanın esasa taşınmasını gerektirir.
Yargılama içinde talebi değiştirmek: ıslah
Dosyanın seyri, seçimlik hak tartışmasının bir başka yüzünü gösterir. Tüketici, dava dilekçesinde aracın iadesi ve menfi zararın ödenmesini istemiş; davalı tarafın ayıpsız bir misli fiilen bulunduramayacağı, üretimi sona eren modellerde misli ile değişim ilamının icra aşamasında tazminat alacağına dönüşebileceği gerekçesiyle, yargılama sırasında talebini ayıpsız misli ile değiştirmeye çevirmiştir. İstinaf aşamasında ileri sürülen gerekçeye göre bu çevirme, aracı teslim edemeyen yükümlünün icra mevzuatındaki değere dayalı yükümlülükle sorumlu kalacağının bilinmesiyle yapılmıştır; amaç, hakkın yargı yolu içinde sonuç alabilir biçimde kullanılmasıdır.
Talebin bu biçimde değiştirilmesi için usul mevzuatında öngörülen sınırlar korunur; ancak seçimlik hakların kullanımında tüketiciye kanunen sınırlama getirilmediği, ilk talebin seçimlik hak kapsamında olmaması hâlinde ıslah ile seçimlik haklara geçilebileceği başka bir dosyada da benimsenmiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2025/4814 E., 2026/1710 K., 30.03.2026; bu sonuç ayıplı araçta değer kaybı tazminatı sayfasındaki bölümde işlenmiştir). Bu yönüyle iki karar birbirini tamamlar: biri ıslah ile seçimlik haklara geçişin mümkün olduğunu, diğeri geçilen hakkın — üretim sona ermiş olsa bile — esasta incelenmesi gerektiğini gösterir.
Sonuç: kaldırma ve yeniden yargılama
Bölge adliye mahkemesi, davacının istinaf başvurusunu kabul etmiş; ilk derece mahkemesinin kararının yargılama mevzuatının kaldırım hükümleri (HMK m. 353/1-a) uyarınca kaldırılmasına ve deliller toplanarak esasta yargılama yapılması üzere dosyanın kararını veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir (İstanbul BAM 46. HD, 2026/1243 E., 2026/1291 K., 09.07.2026). Yani tüketici yönünden mesele kesinleşmiş bir hakkın ifası değil, yeniden yargılanma kapısının açılmasıdır: hangi seçimlik hakkın somut olaya uygun olduğu, üretimin sona ermesinin hakkı nasıl etkilediği ve zararın ne şekilde giderileceği ilk derece mahkemesinde esasta görüşülecektir. Seçimlik hakların kullanım biçimleri ve bedel iadesi yönü için ayıplı araçta değer kaybı tazminatı ile ayıplı araçta bedel iadesinde faiz sayfalarına, sürecin genel çerçevesi için tüketici hukuku rehberine bakılabilir.
Karşıt senaryo: ayıbın ispatlanamadığı dosyada ret onanır
Bölge adliye mahkemesinin incelediği bir başka dosyada ayıpsız misli ile değişim istemi reddedilmiş ve bu ret istinaf incelemesinde onanmıştır. Dosyada aracın kullanımı sırasında tavan ve muhtelif yatay yüzeylerde boya kabarması ve soyulması fark edilmişti. Delil tespiti aşamasındaki makine mühendisi raporu, boya kusurunun üretim kaynaklı olduğunu belirtmişti. Yargılama sırasında alınan kimyagerin de yer aldığı bilirkişi heyeti raporu ile bu tespit arasında çelişki oluşmuş; çelişkiyi gidermek üzere yeni bir bilirkişi heyeti oluşturularak yeniden keşif yapılmış ve düzenlenen raporda boya kalınlık değerlerinin standart aralıkta olduğu, aracın fabrika çıkışı sonrasında kaporta-boyaya maruz kalmadığı ve hasarın yalnızca yatay yüzeylerde görülüp dikey yüzeylerde bulunmaması bakımından dış kaynaklı bir kimyasal etki niteliğinde olduğu belirlenmiştir.
Bölge adliye mahkemesi, bu raporların gerekçeli, neden-sonuç bağını açık ve kanun yolu denetimine elverişli olduğunu görmüş; üretim kaynaklı ayıbın davacı tarafından ispatlanamadığını değerlendirerek ilk derece mahkemesinin ret kararını onaylamıştır. Bu dosya, seçimlik hakların esasta değerlendirilebilmesinin önce ayıbın tespitine bağlı olduğunu gösterir: retin kaldırılmasını gerektiren durum, retin gerekçesinin hukuka aykırı olmasıdır (bu sayfadaki dosyada olduğu gibi); delile dayalı bir ret ise onanır (Adana BAM 17. Hukuk Dairesi, 2026/122 E., 2026/1574 K., 17.09.2026, oybirliği, kesin).
İspat yükü ve bilirkişi denetimi: retin kaldırılmasının ortak gerekçesi
Bölge adliye mahkemesinin incelediği bir dosyada, üretici garantisi kapsamında ikinci el olarak alınan otomobil, alımdan yaklaşık iki ay sonra çalışmaz duruma gelmiş; tamir için gereken azami süre aşılmasına rağmen serviste onarılamamıştır. İlk derece mahkemesi, hükme esas aldığı bilirkişi raporuna dayanarak ayıpsız misli ile değişim talebini kabul etmişti. Bölge adliye mahkemesi, davalı şirketin istinaf başvurusunu kısmen kabul ederek kararı kaldırmıştır (HMK 353/1-a.6): arıza teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıktığından aracın teslimde ayıpsız olduğunun ispatı satıcı/sağlayıcıya aittir; ancak bilirkişi raporu araç üzerinde inceleme yapılmadan düzenlendiği, tarafların itirazları karşılanmadığı, değer kaybı nispi metotla hesaplanmadığı ve misli ile değişimin orantısızlık ve hakkaniyet yönünden değerlendirilmediği için hükme esas almaya yeterli değildir; heyetin ayrıca yerleşik uygulamaya uygun olarak devlet üniversitelerinin otomotiv alanındaki öğretim üyelerinden de seçilmediği belirtilmiştir (İstanbul BAM 57. Hukuk Dairesi, 2024/369 E., 2026/1687 K., 01.07.2026, oybirliği, kesin).
Benzer bir gerekçe, alımdan hemen sonra seyir hâlinde tüm arıza ışıkları yanan ve direksiyonu kilitleyen bir araçta da işledi: servis kayıtlarına göre direksiyon kutusu aracın 815 kilometrede değiştirilmiş, sonrasında direksiyon kilitlenmesi ve şanzıman yönünde tekrarlayan arızalar görülmüş; hükme esas alınan bilirkişi raporu arızanın üretimden kaynaklandığını ve gizli ayıp niteliğinde olduğunu belirtmişti. Tüketicinin onarıma karşı çıkıp misli ile değişim istediği dosyada ilk derece mahkemesi, arızalı parçanın aracın esaslı parçası olmadığı ve aracın direksiyon kutusunun değişimiyle onarıldığı gerekçesiyle davayı reddetmişti. Bölge adliye mahkemesi, hükme dayanak raporda tekrarlayan arızaların, üretim kaynaklı ayıbın onarımla giderilip giderilmediğinin, onarımın araç orijinalliğine etkisinin, değer kaybının nispi yönteme göre hesabının ve Garanti Belgesi Yönetmeliği m. 9 kapsamında misli ile değişim talep hakkının değerlendirilmediğini görmüş; ayıpsız misli ile değişimin satıcı için orantısız güçlük oluşturup oluşturmadığının nispi metoda göre değer kaybı hesabıyla belirlenmesi ve ayıplı kabul hâlinde hakkaniyet ölçütüyle bedel indirimi ya da diğer seçimlik hakların değerlendirilmesi (“çoğun içinde azda vardır” kuralı) için çelişkileri gideren denetim elverişli yeni bir bilirkişi raporu alınarak kararın kaldırılmasına (HMK 353/1-a.6) ve esasta yeniden yargılanmaya karar vermiştir (Sakarya BAM 5. Hukuk Dairesi, 2026/784 E., 2026/1258 K., 11.09.2026, oybirliği, kesin).
İki dosyanın ortak çizgisi, retin kaldırılmasında belirleyici olan bilirkişi raporu denetimidir: rapor, tarafların itirazlarını karşılayan, sebep-sonuç ilişkisini açıklayan ve kanun yolu denetimine elverişli olmak zorundadır; eksik kalması hâlinde karşılıklı menfaatler dengesi ile hakkaniyet ölçütleri içinde misli ile değişim gibi seçimlik hakların esasta değerlendirilmesi için çelişkileri gideren yeni bir rapor alınması gerekir. İstanbul dosyasında ayrıca altı ay karinesi işletilmiştir: teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve malın ayıpsız olduğunun ispatı satıcıya aittir. Bu yönüyle iki karar, retin delile dayalı olduğu dosyada onamasıyla (yukarıdaki karşıt senaryo) birbirini tamamlar.
Sıkça sorulan sorular
Aracın üretimi sona erdiyse misli ile değişim isteyemem mi?
Bölge adliye mahkemesinin değerlendirmesine göre engel değil. Ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değişim hakları üretici ve ithalatçıya karşı da kullanılabilir; ayıpsız mislinin fiilen verilememesi hâlinde infaz aşamasında ilamda yazılı değer esas alınır (İstanbul BAM 46. HD, 2026/1243 E., 2026/1291 K., 09.07.2026).
Misli ile değişimi sadece satıcıdan mı isteyebilirim?
Hayır. Satıcı, üretici ve ithalatçı bu hakların yerine getirilmesinde müteselsilen sorumludur; dosyada dava ithalatçıya karşı yöneltilmiş ve talebin esasta görüşülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır (İstanbul BAM 46. HD, 2026/1243 E., 2026/1291 K., 09.07.2026).
Onarım hakkını kullandıktan sonra aynı arıza tekrarlarsa ne olur?
Onarım hakkını kullanan tüketici, malın garanti süresi içinde tekrar arızalanması, tamir süresinin aşılması veya tamirinin mümkün olmadığının anlaşılması hâllerinde diğer seçimlik haklarını kullanabilir; satıcı talebi reddedemez (İstanbul BAM 46. HD, 2026/1243 E., 2026/1291 K., 09.07.2026).
Ayıbın üretim kaynaklı olduğu nasıl belirlenir ve pasif husumet reddi ne demek?
Bilirkişi incelemesiyle. Dosyada bilirkişi, arıza döngüsünün üretim kaynaklı olduğunu ve kullanıcı hatası bulunmadığını belirlemiştir; üretici veya ithalatçı, ayıbın malın piyasaya sürülmesinden sonra doğduğunu ispat ederse sorumluluk ortadan kalkar. Pasif husumet reddi ise davanın, yöneltilen tarafa karşı açılamayacağı gerekçesiyle esasa girilmeden reddedilmesidir; bu dosyada bölge adliye mahkemesi, seçimlik hakların ithalatçıya karşı kullanılabileceğini ve infaz aşamasında İİK m. 24 kuralının uygulanabilme imkânını gözeterek bu reddi kaldırmıştır (İstanbul BAM 46. HD, 2026/1243 E., 2026/1291 K., 09.07.2026).
Talebi yargılama içinde misli ile değişime çevirmek mümkün mü?
Usul mevzuatının ıslah kuralları korunmak koşuluyla mümkün. Bu dosyada tüketici talebini yargılama içinde ayıpsız misli ile değişime çevirmiş; seçimlik hakların kullanımında sınırlama bulunmadığı, ilk talep seçimlik hak olmasa dahi ıslah ile geçilebileceği başka bir Yargıtay kararında da benimsenmiştir (İstanbul BAM 46. HD, 2026/1243 E., 2026/1291 K., 09.07.2026; Yargıtay 3. HD, 2025/4814 E., 2026/1710 K., 30.03.2026).
Bilirkişi raporları çelişiyorsa mahkeme ne yapar?
Anılan dosyada çelişkiyi gidermek için yeni bir bilirkişi heyeti oluşturularak ikinci keşif yapılmış ve çelişkiyi gideren rapor düzenlenmiş; bölge adliye mahkemesi raporların gerekçeli ve kanun yolu denetimine elverişli olduğunu görerek hükme esas almıştır (Adana BAM 17. HD, 2026/122 E., 2026/1574 K., 17.09.2026).
Üretim kaynaklı ayıp ispatlanamazsa seçimlik haklar ne olur?
Dosyada boya hasarının dış kaynaklı bir kimyasal etki sonucu olduğu belirlendiğinden üretim kaynaklı ayıp ispatlanamamış ve ilk derece mahkemesinin ret kararı onanmıştır; ayıpsız misli ile değişim gibi seçimlik haklar ayıbın tespitine bağlıdır (Adana BAM 17. HD, 2026/122 E., 2026/1574 K., 17.09.2026).
Altı ay içinde ortaya çıkan arızada ispat yükü kimdedir?
Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve malın ayıpsız olduğunun ispatı satıcıya aittir; anılan dosyada arıza alımdan yaklaşık iki ay sonra çıktığından bu karine işletilmiştir (İstanbul BAM 57. HD, 2024/369 E., 2026/1687 K., 01.07.2026).
Bilirkişi raporu neden hükme esas alınamaz?
Rapor, araç üzerinde inceleme içermiyorsa, tarafların itirazlarını karşılamıyorsa, değer kaybını nispi metoda göre hesaplamıyorsa veya misli ile değişimin orantısızlık ve hakkaniyet yönünden değerlendirmesini içermiyorsa hükme esas almaya yeterli değildir; anılan dosyalarda kaldırmanın gerekçesi bu eksikliklerdir (Sakarya BAM 5. HD, 2026/784 E., 2026/1258 K., 11.09.2026; İstanbul BAM 57. HD, 2024/369 E., 2026/1687 K., 01.07.2026).
Kaynaklar
İstanbul BAM 46. Hukuk Dairesi, 2026/1243 E., 2026/1291 K., 09.07.2026 (kaynak metinde tam karar; ilk derece mahkemesi kararının değerlendirmesi ve kaldırma gerekçesi; mevzuat hükümlerinin aktarımı kararın ilgili bölümünde).
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 8 ve m. 11 (karar metninde birebir aktarılan hükümler; karar ayrıca m. 56/3 ile garanti belgesi yönetmeliğindeki karşılığa atıf yapar) ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 24 (karar metninde aktarıldığı üzere).
Bu yazı genel bilgilendirmedir; dosyaya özel hukuki görüş yerine geçmez.
