Gece yarısı bir akaryakıt istasyonundan alınan benzin, kısa süre sonra aracı arızalandırır ve yakıt sistemine ait birkaç parça değiştirilir; laboratuvar analizi, numunenin benzin standardına uymadığını gösterir. Peki bu zarar yalnızca istasyonu işleten bayiden mi, yoksa marka sahibi dağıtım şirketinden de istenebilir mi? İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 57. Hukuk Dairesinin 17.07.2026 tarihli kararı bu soruya net bir çerçeve getirir: marka sahibi sağlayıcı ile bayi istasyon, tüketici karşısında müştereken ve müteselsilen sorumludur; ikame araç bedeli ise makul tamir süresine göre hesaplanır (İstanbul BAM 57. Hukuk Dairesi, 2024/379 E., 2026/1902 K., 17.07.2026). Tüketici uyuşmazlıklarındaki genel yol haritası için tüketici hukuku rehberi sayfasına da bakılabilir.
Olay tipi ve ayıplı hizmetin tespiti
Dosyada tüketici, gece saat 01:10 sularında marka sahibi akaryakıt dağıtım şirketinin bayisi olan istasyondan 49 litre kurşunsuz 95 oktan benzin almış; kısa bir süre sonra aracın arıza ikaz lambaları yanmış ve araç stop etmiştir. Araç yetkili servise götürülmüş; yapılan kontrollerde enjektörlerde, basınç pompasında ve yakıt basınç müşüründe sorun bulunduğu tespit edilmiştir. Tamiratta yüksek basınç pompası, dört enjektör, dört buji ve yakıt basınç müşürü değiştirilmiş; tamir masrafı vergiler dâhil 26.544,75 TL olmuştur.
Ayıbın belgelenmesi bu dosyanın ayırt edici yanıdır. Araç henüz serviste iken tüketici aracından numune yakıt alınmasını sağlamış; numune laboratuvara gönderilmiş ve yapılan testlerde yakıtın yoğunluk, kaynama noktası, buharlaşma yüzdeleri ve buhar basıncı bakımından TS EN 228 standardına uymadığı görülmüştür. Dairenin vurguladığı başka bir delil daha vardır: bu uygunsuzluk, marka sahibi şirketin tüketiciye hitaben gönderdiği “yakıt numunesi analiz sonucu” yazısıyla da sabittir; şirketin kendi yazısı, tüketici lehine delil olarak dosyada yer almaktadır. Yakıt alım fişi de dosya kapsamındadır.
Makine mühendisi bilirkişisi, araca konulan yakıtın gizli ayıplı mal niteliğinde olduğu ve tamir masrafının piyasa koşullarına göre makul olduğu yönünde görüş bildirmiştir. Daire bu tabloyu 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanununun 13. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında değerlendirmiştir: hizmet sağlayıcısı tarafından bildirilen veya reklam ve ilanlarında yer alan özellikleri taşımayan, yararlanma amacı bakımından değerini ya da tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren hizmetler ayıplıdır. Standart dışı yakıt, motorun beklenen faydasını ortadan kaldıran bir eksiklik taşıdığından ayıplı hizmet rejiminin uygulama alanına girer.
Pasif husumet: sağlayıcı ve bayi müştereken ve müteselsilen mi sorumlu?
Uyuşmazlığın merkezinde pasif husumet, yani kime karşı dava açılabileceği sorusu vardır. İlk derece mahkemesi, dava marka sahibi dağıtım şirketine karşı yöneltililemeyeceği gerekçesiyle bu şirket yönünden pasif husumet nedeniyle davanın reddine karar vermiş; tamir ve yakıt masraflarını yalnızca bayi konumundaki istasyon şirketinden talep etmiş, araç kiralama (ikame araç) bedeli ile değer kaybı ve çekici masraflarına ilişkin talepleri ise reddetmiştir.
Bölge adliye mahkemesi bu çözümü benimsememiştir. Daire, karar içinde birebir yer verilen Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 23/05/2019 tarihli, 2016/16127 Esas ve 2019/6505 Karar sayılı ilamına atıf yapar: benzer bir olayda (araca motorin yerine benzin konması) marka sahibi dağıtım şirketinin, bayi konumundaki davalı ile birlikte tüketici karşısında müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu; hizmetin ayıplı olduğunun bilinmemesinin bu sorumluluğu kaldırmayacağı benimsenmiştir. BAM, marka sahibi şirket adına oluşturulan marka güvenini belirleyici kılar ve bu şirketin tüketici karşısında bayi olan diğer davalı ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu, dolayısıyla marka sahibi şirket yönünden pasif husumet nedeniyle verilen reddin isabetli olmadığını kabul eder; ilk derece mahkemesinin marka sahibi yönündeki reddi bozulmuştur.
Bayi şirketin “sorumluluk yok” yönündeki istinaf itirazı da yerinde görülmemiştir. Kararda, laboratuvar analiz raporunun, marka sahibi şirketin tüketiciye hitaben yazısının ve yakıt alım fişinin dosyada bulunduğu ayrı ayrı vurgulanarak bu davalının istinaf isteminin yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır. Tüketicinin pratik çıkarı şudur: ayıplı yakıt nedeniyle zarara uğrayan tüketici, zararı hem bayi istasyondan hem marka sahibi dağıtım şirketinden talep edebilir; sorumluluk dağılımı, bu iki davalının arasındaki iç ilişkiyi tüketici karşısında değiştirmez.
İkame araç bedeli: makul tamir süresi esastır
Tüketici, olay tarihinden aracı servisten teslim aldığı tarihe kadar geçen yaklaşık dokuz haftalık sürede araçsız kaldığını belirterek ikame araç bedeli istemiştir. Bilirkişi de 9 haftalık mahrumiyet esas alınarak 15.750,00 TL mahrumiyet (araç kiralama) bedeli hesaplamış, ancak ilk derece mahkemesi bu istemi, davacının araç kiraladığını ispatlayan bir belge sunmaması gerekçesiyle reddetmiştir.
BAM bu aşamada önemli bir ölçü koymuştur. Daire, davacının dayandığı dokuz haftalık süreye karşın dava dilekçesi ekindeki iş emrine göre aracın teslim tarihinin daha erken olarak kaydedildiğini görmüş; ikame araç bedelinin davacının dayandığı dokuz haftalık süreye göre değil, aracın gerçekten serviste kaldığı süreye göre hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. Buna göre tamirat süresinin ilgili servisten sorulması, gerekirse makul tamir süresinin bilirkişi raporuyla belirlenmesi ve ikame araç bedelinin bu süre için hesaplanması istenmiştir. Bu yaklaşım, mahrumiyet zararının somut onarım süresiyle sınırlanması yönündeki içtihadi çizgiyle uyumludur; makul süre kavramının pert dosyalarındaki uygulaması için pert olan araçta tazminat ve makul süre sayfasına bakılabilir.
Değer kaybı ve çekici gideri
Aracında akaryakıt nedeniyle hasar gören ve değişen parçalar bulunduğu için değer kaybı hesabının nispi metot kullanılmak suretiyle yapılması gerektiği kabul edilmiş, bu hesabın ehil bilirkişiye yaptırılması istenmiştir; ayıplı araçta değer kaybının genel çerçevesi için ayıplı araçta değer kaybı tazminatı sayfasına bakılabilir. Saklanan gizli ayıp ve üretim yerinin gizlenmesi yönündeki ayrı bir eksen için aracın üretim yerinin gizlenmesi ve gizli ayıp sayfası incelenebilir. Çekici bedeli yönünden ise davacı tarafından dosyaya bir delil sunulmadığı için ret kararında isabetsizlik görülmemiş, bu açıdan davacının istinaf istemi reddedilmiştir.
Sonuç: kaldırma ve dosyanın ilk dereceye iadesi
Karar, “hak tanındı” şeklinde biter mi? Hayır. BAM, davacı ile bayi şirketin istinaf başvurularını ayrı ayrı kısmen kabul etmiş ve ilk derece mahkemesinin kararını 6100 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 353. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin 6 numaralı alt bendi uyarınca kaldırmıştır. Dosya; marka sahibi şirketin sağlayıcı konumunda olması, tamirat süresince ikame araç bedeli ile araçta meydana gelen değer kaybının nispi metoda göre ehil bilirkişiye hesaplattırılması kaydıyla, usulünce yapılacak yargılama sonucuna göre karar verilmek üzere ilk derece tüketici mahkemesine iade edilmiştir. Karar, oybirliğiyle ve kesin olarak kurulmuştur. Bu tablo, ikinci derece incelemesinin eksik hesap ve eksik taraf değerlendirmelerini yeni incelemeye taşıdığını; tazminatın ancak iade sonrası ilk derece yargılamasının sonucunda belirleneceğini gösterir.
Bu yazı genel bilgilendirmedir; dosyaya özel hukuki görüş yerine geçmez.
Sıkça sorulan sorular
Akaryakıt ayıplı çıkarsa marka sahibi dağıtım şirketi de davalı gösterilebilir mi?
Evet. Marka sahibi sağlayıcı, bayi istasyonla birlikte tüketici karşısında müştereken ve müteselsilen sorumludur; ilk derece mahkemesinin marka sahibi şirket yönünden pasif husumet nedeniyle verdiği ret, istinafta kaldırılmıştır (İstanbul BAM 57. HD, 2024/379 E., 2026/1902 K., 17.07.2026; karar içinde Yargıtay 13. HD, 2016/16127 E., 2019/6505 K., 23.05.2019 atfıyla).
Standart dışı yakıt nasıl ayıplı hizmet sayılır?
Numunenin yoğunluk, kaynama noktası, buharlaşma yüzdeleri ve buhar basıncı bakımından TS EN 228 standardına uymaması, yakıtın motorun beklenen faydasını ortadan kaldıran maddi eksiklik taşıdığını gösterir; bu, TKHK m. 13/2 anlamında ayıplı hizmettir ve hizmetin ayıplı olduğunun bilinmemesi sorumluluğu kaldırmaz.
İkame araç bedeli hangi süre için hesaplanır?
Aracın gerçekten serviste kalacağı makul tamir süresi için; bilirkişi uzun bir süre hesaplamış olsa da iş emrindeki teslim tarihi daha erken ise tamirat süresinin ilgili servisten sorulması, gerekirse makul sürenin bilirkişi raporuyla belirlenmesi ve bedelin o süre için hesaplanması gerekir.
Araç kiralama belgesi olmadan ikame araç bedeli istenebilir mi?
Mahrumiyet zararı bilirkişi hesabıyla belirlenebilir; dosyadaki raporda kiralama belgesi aranmadan 9 haftalık süreye göre bedel hesaplanmış, ancak süre gerçek teslim tarihine göre düzeltilmek üzere yeniden hesap istenmiştir.
Çekici masrafı neden karşılanmadı?
Davacı çekici bedeline ilişkin herhangi bir delil dosyaya sunmamıştır; delil yokluğunda bu kalemin reddinde isabetsizlik bulunmadığı, bu açıdan istinaf başvurusunun reddedildiği kabul edilmiştir.
Kaynaklar
İstanbul BAM 57. Hukuk Dairesi, 2024/379 E., 2026/1902 K., 17.07.2026 (kaynak metinde sayfa numarasız, paragraf 69–166; olay ve ayıp tespiti paragraf 123, 140–141, 143–144; TKHK metinleri paragraf 125–136; pasif husumet ve müteselsil sorumluluk paragraf 137–139, 151; ikame araç ve makul tamir süresi paragraf 152, 155; nispi metot ve çekici paragraf 150, 153; sonuç ve iade paragraf 157, 159–160).
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, 2016/16127 E., 2019/6505 K., 23.05.2019 (İstanbul BAM kararının içinde aktarılan atıf; müteselsil sorumluluk gerekçesi; karar içinde H.G.K., 2012/13-153 E., 2012/598 K., 19.09.2012 atfıyla birlikte).
