Zincirleme Suçta Etkin Pişmanlık Nasıl Uygulanır? Yargıtay 8. CD’nin Alternatifli Hesap Kararı

Uyuşturucu madde ticareti dosyalarında sık karşılaşılan tablo şudur: sanığın birden fazla eylemi vardır; bunlardan yalnızca bir kısmı bakımından 5237 sayılı TCK’nın 192/3. maddesindeki etkin pişmanlık şartları oluşmuştur. İlk derece mahkemesi bu tabloda tüm eylemleri tek cezada birleştirip etkin pişmanlık indirimini bütün zincire uyguladığında, indirimi hak etmeyen eylem de cezadan yararlanır ve eksik ceza doğar. Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 18.11.2024 tarihli, 2024/2414 Esas ve 2024/8789 Karar sayılı kararı bu tabloya uygulanacak hesap yöntemini açık biçimde gösteriyor: zincirleme suçla cezalandırılan sanığın bir eylemi bakımından etkin pişmanlık şartları oluşmuşsa, bir taraftan her iki eylem birlikte alınarak zincirleme suç (TCK m. 43) ve etkin pişmanlık (TCK m. 192/3) hükümleriyle ceza hesaplanacak, diğer taraftan etkin pişmanlık kapsamına girmeyen eylem için zincirleme suç ve etkin pişmanlık uygulanmadan ayrı bir ceza hesaplanacak ve sanığa bu iki hesaptan daha ağır olanı uygulanacaktır. Bu yazıda kararın olayı, hesap yöntemi, temyiz itirazlarının değerlendirilmesi ve savunmada bu kombinasyonun denetlenmesi izlenecek; kararın maskelemiş tam metni PDF eki olarak paylaşılmaktadır.

İçindekiler

• Zincirleme suç ve etkin pişmanlık birlikte uygulandığında ortaya çıkan hesap sorunu
• Kararın hukuki süreç haritası
• Kararın konusu: iki eylem, tek etkin pişmanlık beyanı
• Yargıtay 8. CD’nin hesap yöntemi: alternatifli hesap, ağır olandan ceza
• Hesap yönteminin adım adım uygulanışı
• Etkin pişmanlık bulunulmayan eylem neden ayrı hesaplanır?
• Temyiz itirazları ve Yargıtay’ın değerlendirmesi
• Savunmada kontrol noktaları
• Antalya’da uyuşturucu ticareti dosyaları
• Sık Sorulan Sorular
• Emsal Kararın Künyesi ve Maskelenmiş Tam Metni (PDF)

Zincirleme suç ve etkin pişmanlık birlikte uygulandığında ortaya çıkan hesap sorunu

TCK m. 43’te düzenlenen zincirleme suç kurumuna göre, bir kişinin işlediği farklı suçlar nedeniyle verilen cezalardan en ağır olanı, bu cezanın tür ve cinsine göre belirlenen artırım oranı en çok yarısına kadar artırılarak uygulanır. Uyuşturucu madde ticareti suçunda ise TCK m. 192’nin üçüncü fıkrası bir indirim mekanizması öngörür: “Bu suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir.”

İki kurumun doğası birbirinden farklıdır. Zincirleme suç birden fazla eylemi tek bir yaptırımda toplar; etkin pişmanlık ise kişinin kendi fiilinin ortaya çıkmasına ve yakalanmaya hizmet eden gönüllü davranışını ödüllendirir. Bu nedenle etkin pişmanlık, her eylem bakımından ayrı ayrı sorgulanması gereken bir indirim nedenidir. Dosyada birden fazla ticaret eylemi var ve sanığın etkin pişmanlık içeren beyanı yalnızca bir eyleme ilişkinse, indirim doğrudan tüm zincire uygulandığında beyanlı eylemle beyansız eylem aynı oranda hafifletilmiş olur. Ceza hesabında hangi yolun izleneceği sorunu tam olarak burada doğar. Zincirleme suçun uyuşturucu ticaretinde hangi hâllerde gündeme geldiği konusunda ayrıntılı çerçeve için uyuşturucu ticaretinde zincirleme suç (TCK 43) yazımıza bakılabilir.

Kararın hukuki süreç haritası

Dosyanın yargılama süreci, istinaf ve temyiz aşamalarında hangi taleplerin değerlendirildiğini göstermesi bakımından da öğreticidir. Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığının 08.10.2021 tarihli, 2021/21947 Soruşturma ve 2021/6089 Esas sayılı iddianamesiyle sanığın TCK m. 188/3 ile m. 188/4-a ve 4-b bentleri, m. 43/1 ve m. 53, 54, 63 uyarınca cezalandırılması istemiyle kamu davası açılmıştır. İlk derece mahkemesi sanığı m. 188/3 ve m. 188/4-a bendi esas alarak mahkûm etmiştir. İstinaf aşamasında bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesinin m. 188/4-b bendindeki nitelikli hal bakımından inceleme yapmamasını ve hatalı gerekçeyle etkin pişmanlık uygulamasını eleştirmiş, ancak bu yönün aleyhe temyiz olmadığını kabul etmiştir; hüküm fıkrasında ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceğine ilişkin ihtarın yapılmamış olması hukuka aykırı görülerek bu husus yeniden yargılama gerektirmeden düzeltilmiş ve istinaf başvurusu esastan reddedilmiştir. Temyiz aşamasında Tebliğname onama görüşüyle gelmiş; sanık müdafiinin duruşmalı inceleme talebi CMK m. 299/1 uyarınca takdiren reddedilmiş ve Yargıtay temyiz istemlerini esastan reddederek hükmü onamıştır.

Kararın konusu: iki eylem, tek etkin pişmanlık beyanı

Uyuşmazlığın dayandığı dosyada sanık hakkında iki eylem soruşturulmuştur. Birincisi, sanığın 21.02.2021 tarihinde üç kişiye sentetik kannabinoid içeren uyuşturucu madde satması; ikincisi, 21.05.2021 tarihinde iletişim tespiti kararı ve fiziki takip sonucunda yakalanması üzerine üzerinden kişisel kullanım sınırının üzerinde sentetik kannabinoid içeren uyuşturucu madde çıkmış olması. Ele geçirilen maddelerin 5-CL-ADB-A ve ADB BUTINACA etken maddelerini içerdiği kriminal inceleme raporlarıyla belirlenmiştir. İlk derece mahkemesinin kabulünde, satış eylemiyle ilgili olarak sanığın aşamalarda ikrar ve dolaylı ikrar mahiyetinde beyanlarının bulunduğu ve sanığın kendi fiilinin ortaya çıkması yönündeki beyanları nedeniyle etkin pişmanlık şartlarının oluştuğu değerlendirilmiştir.

Sakarya 4. Ağır Ceza Mahkemesi 15.11.2022 tarihli, 2021/366 Esas ve 2022/331 Karar sayılı kararında sanığı uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan, TCK m. 188/3 ve m. 188/4-a, m. 43/1 ve m. 192/3 ile m. 52, 53, 54 ve 58 uyarınca 14 yıl 22 gün hapis ve 28.120,00 TL adli para cezasıyla cezalandırmış; hak yoksunlukları ve tekerrür hükümlerinin uygulanmasına karar vermiştir. İki eylem bakımından zincirleme suç hükümleri çerçevesinde ve etkin pişmanlık hükümleri uygulanarak cezalandırma yoluna gidilmiştir. Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesinin 20.01.2023 tarihli, 2022/3157 Esas ve 2023/154 Karar sayılı kararıyla hükümdeki hukuka aykırılık (adli para cezasının hapse çevrilmesine ilişkin ihtarın yapılmamış olması) düzeltilerek istinaf başvuruları esastan reddedilmiştir. Kararı sanık ve müdafii temyiz etmiş; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 18.11.2024 tarihli kararında temyiz istemlerini esastan reddederek hükmü oybirliğiyle onamıştır.

Yargıtay 8. CD’nin hesap yöntemi: alternatifli hesap, ağır olandan ceza

Yargıtay, gerekçesinde ilk derece mahkemesinin ceza tayin yöntemini değerlendirmiş ve doğru hesabı şöyle tanımlamıştır:

“Sanığın 21.02.2021 tarihli eylemi bakımından etkin pişmanlık içeren beyanı bulunduğunun kabul edilmesi, 21.05.2021 tarihli eylem bakımından ise bu kapsamda değerlendirilebilecek bir durumun söz konusu olmaması gözetildiğinde, her iki eylem dikkate alınarak 5237 sayılı Kanun’un zincirleme suça ilişkin 43 üncü maddesi ve etkin pişmanlığa ilişkin 192 nci maddesinin üçüncü fıkrası uygulanmak sureti ile hüküm kurulması ayrıca 21.05.2021 tarihli eylem bakımından zincirleme suç ve etkin pişmanlık hükümleri uygulamadan ayrı bir hüküm kurulması, sonrasında bunlardan daha ağır olan cezaya hükmedilmesi gerekirken, uygulamadaki gibi eksik ceza tayini yoluna gidilmesi hukuka aykırı ise de aleyhe temyiz olmadığından bu husus eleştiri konusu yapılmıştır.”

Bu ifadeden hesap yönteminin üç bileşeni çıkar. Birinci bileşen, zincirleme suç hükümlerinin tüm eylemler bakımından uygulanmaya devam etmesidir; etkin pişmanlığın kısmi olması zinciri dağıtmaz. İkinci bileşen, etkin pişmanlık indiriminin yalnızca beyanın bulunduğu eylemi kapsamasıdır. Üçüncü bileşen, sanığa uygulanacak cezanın iki hesaptan daha ağır olanıdır. Yargıtay, ilk derece mahkemesinin her iki eylemi birlikte alarak zincirleme ve etkin pişmanlık indirimli tek cezada toplamasını eksik ceza tayini olarak tespit etmiş, ancak bu tespit aleyhe temyiz olmadığından eleştiri konusu yapmamıştır.

Hesap yönteminin adım adım uygulanışı

Kararın tanımladığı yöntem, zincirleme suça kısmi etkin pişmanlık karışan her dosyada izlenecek hesap şemasını gösterir. Aşağıdaki tabloda yöntemin mantığı örnek değerlerle — varsayımsal olarak — gösterilmiştir; rakamlar karar dosyasına ait değildir ve yalnızca hesap akışını öğretmek amacıyla seçilmiştir.

Yöntemin işleyişinde dikkat çeken nokta, etkin pişmanlık indiriminin hesap A’da tüm zincire uygulanabilmesidir. Yargıtay bu indirimli zincirleme hesabı bir seçenek olarak hesap B ile yan yana koyar; sanığa verilecek ceza bu iki hesaptan ağırlığına göre belirlenir. Böylece indirim hak etmeyen eylemin, etkin pişmanlıklı tek hesap nedeniyle tamamen ceza dışında kalması engellenir. İlk derece mahkemesinin yalnızca hesap A’yı yapması ise — indirimli hesap sanığın lehine kaldığı ölçüde — eksik ceza tayini olarak değerlendirilmiştir.

İndirim oranının belirlenmesi ayrı bir takdir konusudur. TCK m. 192/3 cezayı yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirir; uygulamada beyanların soruşturmaya ve yargılamaya somut katkısı gözetilerek indirim alt veya üst hadden yapılabilir. Bu takdir, hesap A’nın ağırlığını doğrudan etkiler; alt hadle indirim yapıldığında hesap A ile hesap B arasındaki fark daralır, üst hadle indirimde açılır. Karardaki yöntem her iki hesabın ayrı ayrı kurulmasını zorunlu kıldığı için indirim oranının hangi hadden seçildiği dosyada gerekçede gösterilmelidir; aksi hâlde ceza belirleme aşamasının denetimi güçleşir.

Etkin pişmanlık bulunulmayan eylem neden ayrı hesaplanır?

Kararda etkin pişmanlığın 21.05.2021 tarihli eyleme uygulanmamasının nedeni, o eylem bakımından “bu kapsamda değerlendirilebilecek bir durumun söz konusu olmaması”dır. Bu eylem, sanığın gönüllü bir davranışıyla değil, iletişim tespiti ve fiziki takip sonucunda yakalanması üzerine üzerinden madde çıkarılmasıyla ortaya çıkmıştır. TCK m. 192/3’ün indirimini, suçun meydana çıkmasına ve yakalanmaya hizmet eden gönüllü davranışa bağladığı dikkate alındığında, yakalama sonucu meydana çıkan eylemin beyan sahibi olmaması hesabı değiştiren belirleyici unsurdur. Etkin pişmanlığın hangi davranış biçimlerinde kabul edildiği konusunda Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin rızasıyla teslim kararları için uyuşturucuyu rızasıyla teslim etmek etkin pişmanlık sayılır mı? yazımıza, genel şartlar için uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık şartları yazımıza bakılabilir.

Temyiz itirazları ve Yargıtay’ın değerlendirmesi

Sanık ve müdafiinin temyiz sebepleri özetle şunlardı: sanığın üzerine atılı suçu işlemediği ve maddeyi kullanmak amacıyla bulundurduğu; tanık beyanlarının gerçeği yansıtmadığı; suçun sübutuna ilişkin somut delil bulunmadığı; sanığın ikrar yönündeki beyanının gerçeği yansıtmadığı; ve sanığın bilgilerini verdiği kişi hakkında soruşturma yapılmayarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmamasının hatalı olduğu.

Yargıtay, sanığın satış eyleminin sanığın tevilli ikrarı, tanık beyanları ve olay tutanağı ile sabit olduğunu, 21.05.2021 tarihinde ise üzerinde kişisel kullanım sınırının üzerinde uyuşturucu madde ele geçirildiğini belirtmiştir. İlk derece mahkemesi ile bölge adliye mahkemesinin suçun vasfına, sübutuna, delillerin hukuka uygun olarak toplanmasına ve değerlendirilmesine ilişkin takdirlerinde bir isabetsizlik bulunmadığı, yargılama sürecindeki işlemlerin kanuna uygun yapıldığı, eyleme uyan suç tipi ile yaptırımların doğru belirlendiği sonucuna varılmıştır. Sanığın beyanında geçen kişi hakkında Karasu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından UYAP kayıtlarına göre uyuşturucu madde ticareti soruşturması bulunmadığı; buna rağmen bu kişi hakkında ihbar talebinin, sanık hakkında zaten etkin pişmanlık hükmü uygulandığından yargılamayı uzatmaya matuf olduğu değerlendirmesiyle reddedildiği, bu değerlendirmenin de onandığı görülmektedir. Temyiz incelemesi CMK m. 289/1 ile sınırlı tutulmuş; duruşmalı inceleme talebi 5271 sayılı CMK m. 299/1 uyarınca takdiren reddedilmiş, ceza miktarı ile tutuklu kalınan süre dikkate alınarak sanık hakkındaki salıverilme talebi de reddedilmiştir. Hüküm oybirliğiyle onandıktan sonra dava dosyasının Sakarya 4. Ağır Ceza Mahkemesine, ilâm örneğinin ise Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine karar verilmiştir.

Savunmada kontrol noktaları

Zincirleme suç ve etkin pişmanlığın bir arada gündeme geldiği dosyalarda karar ışığında denetlenecek noktalar şunlardır:

• Beyan eylemi ayrıştırılmış mı? Sanığın etkin pişmanlık içeren beyanının hangi eyleme ilişkin olduğu gerekçede net gösterilmelidir; beyansız eylemin indirimden yararlanması hesap hatasıdır.
• Çift hesap yapılmış mı? Gerekçede hem zincirleme + etkin pişmanlıklı hesabın hem de beyansız eylem için zincirleme ve indirimsiz hesabın yapıldığının ve bunlardan ağır olanın uygulanacağının gösterilmesi gerekir.
• Yakalama tablosu beyana dönüşmemeli. İletişim tespiti ve fiziki takip sonucu yakalanma sonrasında maddenin meydana çıkması, karardaki ayrım çizgisine göre etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilecek bir durum değildir; bu ayrım savunmanın beyanı hangi eyleme dayandırdığını da belirler.
• İhbar talebi yerinde mi? Sanığın kendisine etkin pişmanlık uygulanmışsa, beyanında geçen kişi hakkında soruşturma açılmaması nedeniyle yapılacak ek talepler yargılamayı uzatmaya matuf değerlendirme riski taşır.
• Eksik ceza tespiti sınırlı yarar sağlar. Karardaki yaklaşım, hesap yöntemi hatasının aleyhe temyiz olmadığı ölçüde bozma sonucu doğurmadığını göstermektedir; bu nedenle ceza hesabının doğru kurulması ilk derece ve istinaf aşamasında talep edilmelidir.

Antalya’da uyuşturucu ticareti dosyaları

Antalya’da yürütülen uyuşturucu ticareti dosyalarında sanığın birden fazla eyleminin bulunduğu, bunlardan bir kısmına ilişkin beyanların etkin pişmanlık kapsamında kaldığı hâller sık görülür. Bu tabloda ceza hesabının karardaki yöntemle kurulup kurulmadığı, mahkûmiyetin aleyhe sonuçlarını doğrudan etkiler. Dosya kapsamındaki beyanların hangi eyleme ilişkin olduğunun erken aşamada ayrıştırılması ve ceza belirleme aşamasında çift hesabın talep edilmesi, savunmanın ceza lehine fark yaratabileceği noktalardır. Suçun unsurları ve nitelikli hâller için uyuşturucu ticareti suçu (TCK 188) yazımıza bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Zincirlemeye konu suçların tamamında etkin pişmanlık şartları oluşmazsa ceza nasıl hesaplanır?

Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 18.11.2024 tarihli, 2024/2414 Esas ve 2024/8789 Karar sayılı kararına göre iki hesap yapılır: birincisinde her iki eylem dikkate alınarak TCK m. 43 zincirleme suç hükümleri ve TCK m. 192/3 etkin pişmanlık hükümleri uygulanarak ceza hesaplanır; ikincisinde etkin pişmanlık kapsamına girmeyen eylem bakımından zincirleme suç ve etkin pişmanlık hükümleri uygulanmadan ayrı bir ceza hesaplanır. Sanığa bu iki hesaptan daha ağır olan cezaya hükmedilir.

Yakalanması üzerine üzerinden uyuşturucu madde çıkan sanığa etkin pişmanlık uygulanır mı?

Kararda uygulanmamıştır. Sanığın 21.05.2021 tarihli eylemi iletişim tespiti ve fiziki takip sonucunda yakalanması üzerine üzerinden madde çıkarılması biçiminde meydana gelmiştir; Yargıtay bu eylem bakımından etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilebilecek bir durumun söz konusu olmadığını kabul etmiş, indirimini yalnızca kendi fiilinin ortaya çıkmasına ilişkin beyanı bulunan 21.02.2021 tarihli satış eylemine bağlayacak hesap yapılmasını tanımlamıştır.

Etkin pişmanlıkta bilgi verilen kişi hakkında soruşturma yapılmaması hükmü etkiler mi?

Bu kararda etkilememiştir. Sanığın beyanında geçen kişi hakkında Karasu Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma yapılamadığı ve UYAP kayıtlarında uyuşturucu madde ticareti soruşturması bulunmadığı anlaşılmış; buna rağmen bu kişi hakkında ihbar talebi, sanık hakkında zaten etkin pişmanlık hükmü uygulandığından yargılamayı uzatmaya matuf olduğu değerlendirmesiyle reddedilmiş ve bu değerlendirme Yargıtayca onanmıştır.

Zincirleme suçta etkin pişmanlık hesabı yapılmaması bozma nedeni midir?

Bu kararda bozma sonucu doğurmamıştır. Yargıtay, her iki eylem için çift hesap yapılıp ağır olandan ceza verilmesi gerektiğini açıkça belirtmiş ve ilk derece mahkemesinin tek hesapla yetinmesini eksik ceza tayini olarak nitelendirmiş, ancak bu durum aleyhe temyiz olmadığından eleştiri konusu yapılmamış ve hüküm onanmıştır.

Karar hangi mahkemeden ve ne zaman çıkmıştır?

Karar Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 18.11.2024 tarihli, 2024/2414 Esas ve 2024/8789 Karar sayılı ilâmıdır; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesinin 20.01.2023 tarihli, 2022/3157 Esas ve 2023/154 Karar sayılı kararını temyiz incelemesi sonucunda oybirliğiyle onamıştır. Kararın maskelemiş tam metni bu yazının sonundaki PDF ekinden okunabilir.

Emsal Kararın Künyesi ve Maskelenmiş Tam Metni (PDF)

• Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2024/2414, K. 2024/8789, 18.11.2024 — uyuşturucu madde ticareti; zincirleme suça kısmi etkin pişmanlık uygulanan dosyada alternatifli hesap ve ağır olandan ceza — maskelemiş karar metni (PDF) — incelenen karar: Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi, E. 2022/3157, K. 2023/154, 20.01.2023