TCK 188/5’te Aynı Seçimlik Hareket Şart mı? Yargıtay 10. CD’nin İçtihat Değişikliği (2025)

Uyuşturucu madde ticareti (TCK 188/3) dosyalarında en çok tartışılan nitelikli hâllerden biri, suçun “üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi”dir (TCK 188/5). Uzun yıllar yerleşik uygulamada bu artırımın uygulanabilmesi için üç kişinin aynı seçimlik hareket üzerinde (örneğin üçünün birden satma veya üçünün birden nakletme) birleşmesi gerektiği kabul edilmiş; satan, nakleden ve sevk eden rollerinin ayrışması hâlinde artırım yapılmamıştır. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 01.07.2025 tarihli ve 2025/2076 E., 2025/7476 K. sayılı kararında bu ölçütü açıkça değiştirmiş, TCK m. 188/5’in uygulanabilmesi için sanıkların iradelerinin aynı seçimlik hareket üzerinde birleşmesinin gerekmediğini belirtmiştir. Bu yazıda içtihadın önceki hâlini BAM kararlarıyla, dönüşünü ve somut olaydaki alıcı-satıcı-nakliyeci rollerini Yargıtay kararının maskelemiş tam metniyle birlikte değerlendiriyoruz.

İçindekiler

• TCK 188/5: Üç veya daha fazla kişiyle işlenme ve ceza artırımı
• Eski ölçüt: “Aynı seçimlik hareket” şartı ve BAM uygulaması
• İçtihadın dönüşü: Yargıtay 10. CD, 2025/2076 E., 2025/7476 K.
• Somut olay: satan, nakleden ve sevk eden rolleri ayrışan üç sanık
• Alıcı ile satıcı birlikte çalışınca 188/5 uygulanır mı?
• Eksik artırım hüküm bozulur mu? Aleyhe temyiz yasağı
• Savunmada kontrol noktaları
• Antalya’da uyuşturucu ticareti dosyaları
• Sık Sorulan Sorular

TCK 188/5: Üç veya daha fazla kişiyle işlenme ve ceza artırımı

TCK m. 188/3’te düzenlenen ülke içi uyuşturucu ticareti suçunun seçimlik hareketleri satma, satmaya arz etme, başkalarına verme, sevk etme, nakletme, depolama, satın alma, kabul etme ve bulundurma biçiminde sayılmıştır. Aynı maddenin beşinci fıkrasına göre, bu suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suçun bir suç örgütü kapsamında işlenmesi hâlinde ise bir kat artırılır.

Artırımın dayanağı, TCK m. 37/1’de tanımlanan iştirak hâlidir: birden fazla kişinin suçun icrasına iradelerini aynı yönde birleştirerek katılması. Sorun, uygulamada sanıkların genellikle farklı seçimlik hareketleri üstlenmesiyle doğar: bir kişi maddeyi satmış, ikisi de maddeyi bir şehirden başka bir şehre taşımıştır. Eski uygulamada bu roller dağılımı, artırımın önüne engel olarak konuyordu.

Eski ölçüt: “Aynı seçimlik hareket” şartı ve BAM uygulaması

Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihadında, m. 188/5’in uygulanabilmesi için m. 188/3’te sayılan seçimlik hareketlerden birinin üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte gerçekleştirilmesi gerektiği belirtilmekteydi. Bölge adliye mahkemeleri de bu ölçütü uygulamış, farklı seçimlik hareketlerde ayrı ayrı rol üstlenen sanıklar yönünden artırım koşulunun gerçekleşmediğini kabul etmiştir.

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesinin 08.11.2019 tarihli, 2019/2658 E., 2019/1853 K. sayılı kararında müdafilerin itirazları doğrultusunda somut olay değerlendirilmiş; bir ara yakalama olayında bir sanığın satın alan, bir sanığın nakleden, bir sanığın satan durumunda olduğu, ikinci ara yakalamada ise satın alan, nakleden ve satan rollerinin yine ayrıştığı tespit edilmiş; üç veya daha fazla kişinin aynı seçimlik hareketle suçu işlemesinin söz konusu olmadığı hâlde m. 188/5 uyarınca artırım yapılmasının fazla ceza tayini oluşturduğu gerekçesiyle hüküm bozulmuştur.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 28. Ceza Dairesinin 20.09.2021 tarihli, 2020/2129 E., 2021/2306 K. sayılı kararında da aynı ölçüt uygulanmış; sanıklar arasındaki rol dağılımının (bir sanığın maddeleri satıcıdan satın alıp diğer sanıkla birlikte satması, satıcı sanığın bu kişilerle aynı seçimlik hareket üzerinde birleşmesinin kanıtlanamaması) değerlendirilerek müşterek faillik koşullarının oluşmadığı, bu nedenle m. 188/5’in uygulanmamasının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır. Karar, iştirakin tanımını Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 12.03.1996 tarihli, 1996/1-25-35 sayılı içtihadına dayandırmaktadır: faillerin suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında ortak irade ile birleşmeleri, icra işlemlerinin bölüşülmesi bu ortak iradeye dayanmalıdır.

Bu iki karar, eski uygulamanın iki tipik yönünü gösterir: artırım yapılmışsa eski ölçütle bozma nedeni sayılmış (Adana), koşul tartışmalıysa artırım hiç yapılmamış (İstanbul). Her iki yönde de belirleyici olan, aynı seçimlik hareket üzerinde birleşme şartıdır.

İçtihadın dönüşü: Yargıtay 10. CD, 2025/2076 E., 2025/7476 K.

Şanlıurfa 10. Ağır Ceza Mahkemesinin 29.04.2024 tarihli, 2023/104 E., 2024/157 K. sayılı gerekçeli kararıyla mahkûmiyet verilen üç sanığın müdafileri, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesinin 05.02.2025 tarihli, 2024/2713 E., 2025/647 K. sayılı kararıyla istinaf başvurularının esastan reddi üzerine temyize başvurmuştur. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 01.07.2025 tarihli ilamında temyiz incelemesinin gerekçe bölümünde içtihadı şu ifadelerle kurmuştur:

“5237 sayılı TCK’nın 188/5. maddesinin uygulanabilmesi için sanıkların iradelerinin aynı seçimlik hareket üzerinde birleşmesinin gerekmediği anlaşılmakla; Koşulları bulunduğu halde, sanıklar hakkında 5237 sayılı TCK’nın 188/5. maddesinin uygulanmaması, aleyhe temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.”

Bu cümle iki yönde sonuç doğurur. Birincisi, doktrin yönünde: m. 188/5 için belirleyici olan, seçimlik hareket birliği değil, suçun icrasına iradelerin aynı yönde katılmasıdır. Satma ile nakletme farklı seçimlik hareketler olsa da, her ikisi de ticaret suçunun arz cephesinde hizmet eden davranışlardır; üç kişi bu cepheye farklı işlerle katılmışsa “birlikte işlenme” koşulu doğar. İkincisi, karar yönünde: mahkemenin sanıkların m. 188/5 artırımını uygulamaması hukuken doğru değildi; ancak bu eksiklik sanıkların aleyhe sonuç doğurmadığı için bozma nedeni yapılmamış ve onama hükmü kesinleşmiştir.

Somut olay: satan, nakleden ve sevk eden rolleri ayrışan üç sanık

Onanan dosyanın gerekçeli kararında olayın çerçevesi şöyledir: istihbari bilgi üzerine otobüsün durdurulması, yazılı arama kararıyla iki valizin aranması, streç filmle sarılı paketler ve 114 balonda toplam daralı ağırlığı 16.100 gram, net ağırlığı 10.370 gram olan esrar maddesinin ele geçirilmesi. Sanıklardan ikisi maddeleri otobüsle taşırken yakalanmış; fotoğraf teşhisinde maddeleri 100.000 TL’ye satın aldıkları satıcıyı kesin biçimde teşhis etmişlerdir. Satıcı sanık, maddeleri kendi adına kayıtlı hat üzerinden koordine eden, satın alanlarla suç tarihinde 27 kez telefon iletişimi kuran kişi olarak tespit edilmiştir.

İlk derece mahkemesi, satıcı sanığı “başkalarına veren/satışa arz eden”, maddeyi taşıyan iki sanığı “nakleden/sevk eden” sıfatıyla m. 188/3 uyarınca cezalandırmış; “sanıkların eylemlerinin birbirinden farklı olması nedeniyle suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmediği” sonucuna vararak m. 188/5’i hiçbir sanık yönünden uygulamamıştır. Taşıyan iki sanığın, suç ortağı satıcının yakalanmasına hizmet ve yardım etmesi nedeniyle m. 192/3 uyarınca cezalarından takdiren yarısı oranında indirim yapılmıştır (12 yıl ve 2.000 gün adli para cezasından 6 yıl ve 1.000 güne inmiş, alt sınır kuralı dışında somut hesapla 833 ve 1.666 birim gün adli para cezaları belirlenmiştir).

Yargıtay onamasında bu roller dağılımının, dönüşen içtihada göre m. 188/5 artırımının koşullarını karşıladığı kabul edilmiş; ancak yukarıda açıklanan nedenle eksik artırım bozma nedeni yapılmamıştır. Pratikte bu, gelecekteki benzer dosyalarda satan-nakliyeci kombinasyonunun artırımla sonuçlanabileceğini, fakat artırımın yapılmamasının sanık aleyhine bir bozma nedeni teşkil etmeyeceğini gösterir.

Alıcı ile satıcı birlikte çalışınca 188/5 uygulanır mı?

Seçimlik hareket birliği şartının terk edilmesi, her üç kişinin rolünün farklı olmasının artırımı kendiliğinden doğurduğu anlamına gelmez. İrade birliğinin aynı yönde olması gerekir. Satıcı ve nakliyeci aynı cephenin (arzın) failleridir; buna karşılık alıcı, ticari işlemi para karşılığı madde temin etmeye yönelen karşı taraftır. Alıcı ile satıcının amaç yönleri birbirine zıttır: biri arzı, diğeri talebi temsil eder. Bu nedenle iki satıcı ve bir alıcının ortak hareketi, her iki taraf için de ticaret suçunu oluştursa bile m. 188/5 artırımını gerektirmez; ölçüt, seçimlik hareket birliği değil, amaç yönünün ortaklığıdır.

İstanbul 28. Ceza Dairesi kararındaki değerlendirme bu ayrımın uygulamasıdır: satıcı sanığın, maddeleri satın alan ve yeniden satan iki sanıkla aynı seçimlik hareket üzerinde birleştiğinin kanıtlanamaması, artırımın uygulanmamasına yol açmıştır. İçtihadın dönüşüyle birlikte bu dosyalarda incelenecek soru, rollerin hangi cepheye hizmet ettiği ve iradelerin o cephe üzerinde birleşip birleşmediğidir.

Eksik artırım hüküm bozulur mu? Aleyhe temyiz yasağı

Yargıtay kararının ikinci yönü usule ilişkindir. Nitelikli hâlin (m. 188/5) uygulanmaması, sanıkların cezasını düşürür; bu nedenle sanıklar yönünden bir “eksiklik” olsa bile, ceza miktarı artırılmadığı için aleyhine sonuç doğurmaz. CMK m. 307 uyarınca sanık aleyhine temyiz başvurulamaz; sanıkların kendi temyiz başvuruları da artırımın yapılmaması yönünden bir hukuki menfaat oluşturmadığından bozma gerekmesi söz konusu değildir. Aleyhe temyiz yasağının bu sınırı, içtihadın yeni ölçütünün somut dosyaya ilk uygulamasında da korunmuştur.

Buna karşılık artırımın haksız biçimde yapılması, sanığın cezasını doğrudan artırdığı için temyiz/istinaf yollarıyla denetlenir. Adana 5. Ceza Dairesi kararında görüldüğü gibi, eski ölçütle yapılan haksız artırım fazla ceza tayini olarak bozma nedeni olmuştur. İçtihadın dönüşü sonrasında benzer itirazlar, artık “aynı seçimlik hareket yok” değil, “iradeler aynı yönde birleşmemiştir” zemininde tartışılacaktır.

Savunmada kontrol noktaları

• Cephe analizi: Üç sanığın rollerini arz cephesine mi, talep cephesine mi hizmet ettiğini dosyadaki tutanaklar, iletişim kayıtları ve satış dinamikleri üzerinden ayrıştırın; alıcı tarafında kalan sanık yönünden m. 188/5 itirazı güçlü kalır.
• İrade birliği delili: İçtihadın yeni ölçütü, seçimlik hareket birliği yerine yön birliğini esas alır; ancak yön birliğinin varlığı da delil ister. Sanıklar arasında suç öncesi ortak plan, iş bölümü, kâr paylaşımı gösterilemiyorsa iştirak hâli tartışmalıdır; CGK 1996/1-25-35 sayılı kararındaki ortak irade ölçütleri bu tartışmanın çerçevesidir.
• Örgüt kavramının sınırı: M. 188/5’in bir kat artırımlı “suç örgütü kapsamında işlenme” dalı, TCK m. 220’deki örgüt kurma/üyelik koşullarının dosyada kanıtlanmasını gerektirir; üç kişilik geçici iş birliği örgüt sayılmaz.
• Eksik artırımın değerlendirilmesi: Mahkeme koşulların bulunduğu hâlde artırım uygulamamışsa, bu sanıklar aleyhine bozma nedeni değildir; müdafilerin buna dayalı temyiz itirazları sonuç alamaz.
• Miktar ve alt sınır etkileşimi: Artırım yapılacaksa temel cezanın alt sınırdan uzaklaşma gerekçeleri (madde miktarı, satış değeri, işleniş biçimi) yeniden tartışılır; alt sınırda kalınarak artırım yapılması, ceza hesabında belirleyicidir.

Antalya’da uyuşturucu ticareti dosyaları

Antalya ağır ceza mahkemelerinde görülen uyuşturucu ticareti dosyalarında m. 188/5 tartışması, çoğu zaman satıcı-kurye-ortağın aynı operasyonda rol aldığı senaryolarda gündeme gelir. İçtihadın yeni ölçütü, savunmanın yalnızca “roller farklıdır” demesinin yeterli olmayacağı, irade birliğinin cephe analiziyle ele alınması gerektiği anlamına gelir. Dosyanızın somut delilleri, rol dağılımı ve ceza hesabı yönünden değerlendirilecekse Antalya ceza avukatı ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

TCK 188/5’te ceza kaç kat artırılır?

Uyuşturucu madde ticareti suçunun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suçun bir suç örgütü kapsamında işlenmesi hâlinde ise bir kat artırılır. Artırım, her ortağın kendi cezasına ayrı ayrı uygulanır.

Üç kişi farklı seçimlik hareketler yapıyorsa 188/5 uygulanmaz mı?

Uygulanabilir. Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 01.07.2025 tarihli, 2025/2076 E., 2025/7476 K. sayılı kararında, m. 188/5’in uygulanabilmesi için sanıkların iradelerinin aynı seçimlik hareket üzerinde birleşmesinin gerekmediği belirtilmiştir. Satma, nakletme ve sevketme gibi farklı seçimlik hareketler, aynı (arz) yönde birleştiğinde artırım koşulu doğar.

Alıcı ile satıcı birlikte çalışınca 188/5 oluşur mu?

Oluşmaz. Alıcı ile satıcının amaç yönleri birbirine zıttır: satıcı arz cephesinde, alıcı talep cephesindedir. Ticari işlem her iki taraf için de suç oluştursa bile iradeler aynı yönde birleşmediğinden m. 188/5 artırımı uygulanmaz.

Mahkeme 188/5’i uygulamadıysa hüküm bozulur mu?

Sanıklar yönünden bozulmaz. Koşulları bulunduğu hâlde artırımın uygulanmaması sanığın aleyhine bir sonuç doğurmaz; CMK m. 307 uyarınca sanık aleyhe temyiz edemeyeceğinden Yargıtay, 2025/2076 E., 2025/7476 K. sayılı kararında bu eksikliği bozma nedeni yapmamıştır. Buna karşılık haksız biçimde yapılan artırım, cezayı artırdığı için bozma nedenidir.

Üç kişilik geçici iş birliği suç örgütü sayılır mı?

Sayılmaz. Suç örgütü kapsamında işlenme hâlinde artırım bir kat olarak uygulanır; ancak bu, TCK m. 220 anlamında örgüt kurma ve örgüte üyeliğin hiyerarşik yapı, suç işlemek amacıyla kurulmuşluk ve üyelik unsurlarıyla birlikte kanıtlanmasını gerektirir. Üç kişinin tek bir sevkiyat için geçici olarak birleşmesi m. 188/5’in yarı oranındaki artırımıyla değerlendirilir.

İlgili İçeriklerimiz

• Uyuşturucu Ticareti Suçu (TCK 188): Cezalar, Suç Tipleri ve Nitelikli Haller
• Uyuşturucu Ticaretinde Zincirleme Suç (TCK 43) — Hukukî ve Fiilî Kesinti
• Arkadaşa Ücretsiz Uyuşturucu Vermek Suç mu?
• Uyuşturucu Ticaretinde Miktar Tespiti: TCK 188/4 ve Ölçüm Kriterleri
• Araç İçinde Uyuşturucu Satışı ve 200 Metre Kuralı (TCK 188/4-b)
• Uyuşturucu Suçlarında Etkin Pişmanlık Şartları Nelerdir?
• Antalya Ceza Avukatı

Emsal Kararların Künyesi ve Maskelenmiş Tam Metni (PDF)

• Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 2025/2076 E., 2025/7476 K., 01.07.2025 — TCK 188/5’te iradelerin aynı seçimlik hareket üzerinde birleşmesi gerekmez — maskelemiş karar metni (PDF)
• Şanlıurfa 10. Ağır Ceza Mahkemesi, 2023/104 E., 2024/157 K., 29.04.2024 — satıcı-nakliyeci rollerinin ayrıştığı gerekçeli karar — maskelemiş karar metni (PDF)
• Adana Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi, 2019/2658 E., 2019/1853 K., 08.11.2019 — aynı seçimlik hareket yokluğunda haksız artırıma dayalı bozma — maskelemiş karar metni (PDF)
• İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 28. Ceza Dairesi, 2020/2129 E., 2021/2306 K., 20.09.2021 — iştirak koşullarının oluşmadığı dosyada 188/5’in uygulanmaması — maskelemiş karar metni (PDF)

Mevzuat ve Kaynaklar

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 37/1 (iştirak), m. 188/3 (ülke içi ticaret ve seçimlik hareketler), m. 188/5 (üç veya daha fazla kişiyle işlenme), m. 192/3 (etkin pişmanlık)
• 5271 sayılı CMK, m. 307 (aleyhe temyiz yasağı), m. 289-302 (temyiz incelemesi)
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 12.03.1996, 1996/1-25-35 — müşterek faillikte ortak irade ve iş bölümü ölçütleri (İstanbul BAM kararında alıntılanmıştır)